http://bala.arzublog.com TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI azb arzublog.com Tue, 06 Oct 2026 00:31:37 +0330 http://bala.arzublog.com/post/112458 ​ ​​ŞüräleĞabdulla Tuqay(1907 yel)INäq Qazan artında bardır ber avıl — Qırlay dilär;Cırlağanda köy öçen «tavıqları cırlay» dilär;Gärçä anda tuğmasam da, min beraz torğan idem,Cirne äz-mäz tırmalap, çäçkän idem, urğan idem.Ul avılnıñ, — hiç onıtmıym, — här yağı urman ide,Ul bolın, yäşel ülännär xätfädän yurğan ide.Zurmı? disäñ, zur tügelder, bu avıl bik keçkenä,Xalqınıñ eçkän suı bik keçkenä — ineş kenä.Anda bik salqın vä bik esse tügel, urta hava,Cil dä vaqtında isep, yañğır da vaqıtında yava.Urmanında qıp-qızıl qura ciläk tä cir ciläk;Küz açıp yomğançı, hiçşiksez, cıyarsıñ ber çiläk.Bik xozur! rät-rät tora, ğaskär kebi, çırşı, narat;Töplärendä yatqanım bar, xäl cıyıp, kükkä qarap.Yuqä, qayınnar töbendä quzğalaqlar, gömbälärBerlä bergä üsä allı-gölle göllär, ğoncälär (açılıp citmägän çäçäk). Tue, 06 Oct 2026 00:24:32 +0330 http://bala.arzublog.com/post/112458 http://bala.arzublog.com/post/112442 ​İbikli Horoz MasalıBir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde; develer tellal iken, pireler berber iken, ben dedemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken… Bir gün bir horoz, uçsuz bucaksız bir tarlada toprağı karıştırıp yiyecek arıyormuş. Tam o sırada ayağına keskin bir diken batmış. Horoz acıyla can havliyle koşa koşa köyün tonton ninesine gitmiş.– “Komşu nine, komşu nine! Tarlada gezerken ayağıma bir diken battı, canım çok yanıyor, şunu çıkarır mısın?” diye seslenmiş. Nine hemen horozun ayağındaki dikeni nazikçe çıkarmış ve fırında yanan ateşin içine fırlatmış. Horoz acısı geçince keyifle oradan uzaklaşmış. Aradan zaman geçmiş, horozun aklına tarlada ayağına batan dikeni gelmiş. Tekrar nineye gidip dikenini geri istemiş. Nine şaşkınlıkla:– “Aman horoz kardeş, ne dikeni? Ben o dikeni fırına attım, onun ateşiyle mis gibi bir ekmek pişirdim,” demiş.Horoz bu duruma çok sinirlenmiş ve tutturmuş:– “Ya ekmeği verirsin ya dikeni! Ya ekmeği verirsin ya dikeni!” diye tepinmiş. Nine çaresiz kalıp ekmeği horoza vermiş. Almış ekmeği gitmiş. Yolda yürümekten ve koca ekmeği taşımaktan yorulan horoz, kırdaki bir çobana rastlamış.– “Çoban kardeş, bu ekmek sende biraz emanet dursun, işlerimi halledip sonra almaya geleceğim,” demiş. Horoz gittikten sonra çobanın karnı zil çalmaya başlamış ve dayanamayıp ekmeği afiyetle yemiş. Bir süre sonra horoz geri dönmüş:– “Ekmeğimi almaya geldim,” demiş. Çoban mahcup bir şekilde, “Karnım çok acıktı, onu yiyip bitirdim,” deyince horozun tepesi atmış. Fri, 11 Sep 2026 13:55:50 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112442 http://bala.arzublog.com/post/112436 قارا ایلان  بئله دئییرلر کی، بیر باغبان وارمیش. بو باغبانین گؤزونون آغی قاراسی بیر اوغلو وارمیش. بو باغبان اوغلونا یاخشی تربییه وئریبمیش. بیر گون باغبان حَیطینده یئر بئلله‌ینده بیر قارا ایلانلا آغ ایلانین بیر-بیرینه سارماشیب یاتدیغینی گؤرور. باغبانین آغ ایلانین قارا ایلانلا سارماشیب یاتدیغینا آجیغی توتور، او بئل ایله قارا ایلانی وورماق ایسته‌ییر، بئل آغ ایلانا دَییر. قارا ایلان قاچیب گئدیر. باغبان آغ ایلانی تورپاغا باسدیریب ائوینه گئدیر. بو حادیثه‌دن نئچه ایللر کئچیر. باغبانین اوغلو بؤیویور. اونون ائولنمک واختی گلیب چاتیر. باغبان کند آغ‌ساققاللارینی ییغیب مصلحت ائله‌ییر. آغ‌ساققاللارین بیری باغبانا دئییر کی، توی ائله، آما احتیاطلی اول. گلینی ائوه سالاندا قاپیدا دور، ایچری هر آدامی بوراخما. باغبان توی ائدیر، گلینی گتیرنده قاپیدا دورور. ایچری هئچ کسی بوراخمیر. قارا ایلان گلینین دونونون آلتیندا ایچری کئچیر. گئجه نئچه دفعه  ایسته‌ییر کی، باغبانین اوغلونو چالسین، ائشیکده‌کی  آداملارین باغبانا ائتدیکلری دوعانی ائشیدیب، اوغلانی چالمیر. سحر اولور. همین آغ‌ساققال کیشی سحر تئزدن باغبانین ائوینه گلیر. باغباندان سوروشور کی، بیر حادیثه  باش وئرمه ییب کی؟ باغبان سؤیله‌ییر کی، یوخ. آغ‌ساققال دئییر:  – اوغلون یاتان اوتاغا کئچک.  Fri, 28 Aug 2026 18:57:06 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112436 http://bala.arzublog.com/post/112431 ​ ​​اوچ آغه-اینی باتیرلر بار اېکن، یۉق اېکن، بیر زمانده بیر کیشی بۉلگن اېکن. بای هم، کمبغل هم اېمس اېکن. اونینگ اوچته اۉغلی بار اېکن، اوچاوی هم اۉقیگن، آق-او قاره‌نی تنیگن، یوزلری آیده‌ی، اۉزلری تایده‌ی، یامان بیلن یورمه‌گن، یامان جایده تورمه‌گن اېکنلر. تۉنغیچی ییگیرمه‌ بیر یاشده، اۉرتنچه‌سی اۉن سکّیز یاشده، کېنجه‌سی اۉن آلتی یاشده اېکن. آته‌سی بیر کونی اولرنی آلدیگه چقیریب، هر بیری نینگ پېشانه‌سینی سیله‌ب:— اۉغیللریم، مېن بای اېمسمن، مېندن قالگن دولت سیزلرنینگ معیشتینگیز اوچون کفایه‌ قیلمه‌یدی، مېندن آرتیق نرسه‌ امید قیلیب اۉتیرمنگلر، اۉضمناً کېین بختسیز بۉلیب قالمنگلر دېب، سیزلرنی اۉقیتدیم. یخشی آت قۉیدیم. تۉی قیلدیم، وایه‌گه یېتکزدیم. بونینگ اوستیگه سیزلرنی ینه‌ اوچ نرسه‌ بیلن تربیه‌ قیلدیم. بیرینچیدن، ساغلام وجودلی قیلیب اۉستیردیم — قوّتلی بۉلدینگیز. ایکّینچیدن، یراغ بیلن تنیشتیردیم – یراغ ایشله‌تیشگه اوسته‌ بۉلدینگیز. اوچینچیدن، قۉرقیتمه‌ی اۉستیردیم — قۉرقاق بۉلمه‌ی باتیر بۉلدینگیز، ینه‌ اوچته نرسه‌نی ایته‌من، قولاقلرینگیزگه آلیب، اېسلرینگیزدن چیقرمنگیر.تۉغری بۉلینگ — بې‌خواطر بۉله‌سیز. مقتنچاق بۉلمنگ — خجالت تارتمه‌یسیز. دنگسه‌لیک قیلمنگ – بختسیز بۉلمه‌یسیز. بوندن باشقه‌سینی اۉزینگیز بیلینگ. قاره‌ تاینی، سمن تاینی، کۉک تاینی اسباب-انجاملری بیلن تیارلب قۉیدیم.خورجونلرینگیزنی بیر هفته‌لیک طعام بیلن تۉلغایزدیم. بختینگیز یایده، تاپیب آلماق اوچون دنیانی کۉرگنی یۉلگه چیقینگ، دنیانی تنیمه‌ی دنیا کیشیسی بۉلمه‌یسیز. بخت قوشینی اوشله‌ماق اوچون بخت آویگه چیقینگ. خیر اۉغیللریم، — دېب توریب کېتدی… Sat, 08 Aug 2026 23:28:20 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112431 http://bala.arzublog.com/post/112408 ​İl gizüçe baqa(Vsevolod Ğarşin äkiäte)Yäşägän, di, dönyada ber baqa-baqıldıq. Ul sazlıqta çeben-çerkilär awlağan, üzeneñ dusları belän baqıldağan.Bervaqıt şulay, käkre ağaç botağına yabışqan da cılı vaq yañğır astında qoyına ikän.— İx, bügen nindi yaxşı, yuyeş hava! Dönyada yäşäve nindi räxät! — digän baqa. Tamçılar anıñ tüşennän, täpilärennän tägäräp töşälär ikän. Wed, 24 Jun 2026 14:39:30 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112408 http://bala.arzublog.com/post/112198 ​Ana dilini sevir​Valeh HEYDƏRŞair-publisist Valeh Heydər (Valeh Yavər oğlu Heydərov) Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinun məzunudur. O, yeddi kitabın müəllifi, on almanax-kitabın isə həmmüəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Təzə kitab qoxusu İlk dərs günü müəllimDedi: "Əziz uşaqlar,Sizin üçün maraqlıBir sərbəst sualım var.Deyin görüm, dünyadaHansı qoxu çox şirin,Həm də onu sevəninOlur zəkası dərin?" Sat, 18 Oct 2025 12:49:14 +0330 http://bala.arzublog.com/post/112198 http://bala.arzublog.com/post/112123 قیزه‌لاق گُلی و سِحرلی اۉرمانبیر زمانلر، تاغلرنینگ اېته‌گیده، کۉکلم نینگ تۉلیق آچیلگن گُللری بیلن بېزه‌تیلگن، معجزه‌‌گینه قیشلاق بار اېدی. شو قیشلاقده گُلی اسملی یاش قیزه‌لاق یشه‌ردی. گُلی نینگ اېنگ کتّه‌ قیزیقیشی اۉرماننی سَیر قیلیش اېدی، او یېرده او هر کونی ینگی سرگذشتلرنی کشف اېتردی.بیر کون، گُلی اۉرمان نینگ چوقورراق قِسملریگه کیریب کېتدی و اۉزینی سِحرلی دنیاده تاپدی. بو یېرده درختلر گپیره آله‌ر، حیوانلر انسان تیلیده سۉزلشر و هر بیر گُل اۉزی نینگ حکایه‌سیگه اېگه‌ اېدی. Fri, 12 Sep 2025 18:44:32 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112123 http://bala.arzublog.com/post/112122 جمیله‌شهرده، آدملر کۉپ بۉلگن جایده، ٨ یاشلی قیزه‌لاق جمیله‌ یشه‌ردی. اونینگ قۉنغیر، جینگه‌لک ساچلری بار اېدی، و دایم یوزیده تبسم پارلب تورردی. جمیله‌ جوده‌ هم عاقل و مهربان اېدی: مکتبده یخشی بهالر آلیب، اۉقیتووچیلری و صنفداشلری‌نینگ اعترافیگه سزاوار بۉلگن، اویده اېسه آته-آنه‌سی نینگ اطاعتکار قیزی بۉلیب، اولرنینگ هر بیر سۉزینی بجرردی. Fri, 12 Sep 2025 18:28:23 +0430 http://bala.arzublog.com/post/112122 http://bala.arzublog.com/post/111053 ​   ​Seyid Əzim Şirvani(1835-1888) Eşşək və arılar Bir neçə kəndi gördü bir eşşək, Arılar onda işləyir bişək. Gördü bir xaneyi-müqəddəs var, Beyti-şeşguşə içrə çox kəs var. Padşahın hüzuruna getdi, Şahi-yəsubdən sual etdi. Dedi: - Bu kənddə nədir məqsud Saz olur gündə nayü bərbətü ud? Sizə hasil nədir bu qovğadən? Vaqif eylə məni bu mənadən. Dedi: - Biz səbzəyə olub çirə, Edərik cəm kəndiyə şirə. Dedi eşşək ki, yəni şirə nədir? Olmusuz səbzi üzrə “çirə” nədir? Bir qədər bal dadızdılar eşəgə. Yedi eşşək çü balı, düşdü şəkə. Düşdü bir fikrə eşşəgi-nadan Ta gedib otlasın o da qalqan, Gəlibən çəksin arı tək şirə, Könlünü verdi fikrü tədbirə. Yedi qalğanı, gəldi saldı peyin – Ki, iyindən tutuldu başü beyin. İylədi, daddı, gördü bal deyil, Yediyi balə bu misal deyil. Kəndiyə gəldi vurdu bir şıllaq, Arıları dağıtdı ol sərsaq. Gördü bir ayrı arı bu halı, Arılardan soruşdu əhvalı, Dedi: - Kəşf eylə, nə bəladır bu, Nə müsibət, nə macəradır bu? Dedi bir arı arıya: - Ari, Biz bu yolda itirmişik ari. Eşşəyə bal dadızmışıq qafil, Olmuşuq fəzlü əqldən cahil. Bu qəmü dərdə mübtəla olduq, Sahibi-möhnətü bəla olduq. Eşşəyə bal dadızsa hər kəs bal, Dağılır xanəsi onun bu misal. Seyyida, elmi açma nadanə - Ki, düşərsən cahanda nöqsanə. Çəkmə kamayi-şeri bazarə, Gövhəri ərz elə xiridarə Nə bilir dürr qədrini əllaf, Yoxdu bazari-dəhrdə sərraf.​ Fri, 07 Jun 2024 12:18:06 +0430 http://bala.arzublog.com/post/111053 http://bala.arzublog.com/post/110863  ​ ​Sehrli shamchiroqO‘tgan zamonda bir mamlakatda ikki aka-uka bo‘lgan ekan.Ular o‘z qishloqlaridan chiqib ketganlariga bir necha yil bo‘lgan ekan.Ularning qishlog‘ida sakkiz-o‘n yoshli bolalardan bir qanchasi suvi qurigan ariqda qumdan “Ariq-ariq” qilib o‘ynab turgan vaqtda bir mo‘ysafid chol ko‘chadan o‘tib ketayotib, Oloviddin degan bolani oldiga chaqiribdi. Chol Oloviddinga:— Men dadangning akasi bo‘laman, sen tug‘ilmasdan avval uydan chiqib ketgan edim. Sen tug‘ilib shuncha yoshga kiribsan, oying tinch o‘tiribdimi? — deb uni quchoqlab o‘pibdi. Oloviddin yugurib oyisining oldiga kiribdi va “Oyi-oyi, amakim keldi, men bilan so‘rashdi. Uyga boshlab kiraymi”, debdi.Oyisi ham xursand bo‘lib uyga boshlab kirishni buyuribdi. Chol uyga kirgach, xuddi Oloviddinning amakisiga o‘xshab mehribonlik bilan ko‘rishib, yig‘i-sig‘i bilan hol-ahvol so‘rashibdi. Chol bir-ikki kun mehmon bo‘lib Oloviddinni o‘ziga juda ham o‘rgatib olibdi. Oloviddin undan bir qarich ham uzoqlashmas ekan. Sat, 10 Feb 2024 17:08:20 +0330 http://bala.arzublog.com/post/110863