TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

اوُرال باتیر دستانی - Ural batır

+0 BƏYƏN

  

URAL BATIR


Boron-boron borondan, 
Keşe-maźar kilmägän, 
Kilep ayaķ baśmağan, 
Ul tirälä ķoro yer 
Barlığın ĥis kem belmägän, 
Dürt yağın dingeź uratķan 
Bulğan, ti, ber urın. 
Unda bulğan, ti, boron, 
Yänbirźe tigän ķart menän 
Yänbikä tigän ber ķarsıķ 
Ķayźa barĥa, ularğa 
Ul urında yul asıķ. 
Bıl ķart menän bıl ķarsıķ 
Ķayźan bında kileüen, 
Ata-äsä, yer-ĥıuı 
Ķayźa torop ķalıuın 
Üźźäre lä onotķan, ti; 
İkäüźän-ikäü şul yerźä 
Başlap ğümer itkän, ti. 
Tora-bara ul ikäü 
İke ullı bulıp kitkän, ti: 
Şülgän bulğan oloĥo, 
Ural bulğan keseĥe; 
Bütän keşe kürmäyse, 
Tik yäşägän dürteĥe. 
Donya-mazar yıymağan, 
Ķaşıķ-ayaķ totmağan, 
Ķazan aśıp, ut yağıp, 
Ular donya kötmägän. 
Auırıu-ĥıźlau kürmägän, 
Ülem barın belmägän, 
Barlıķ nämägä ülem 
Üźebeź, tip ĥanağan, 
Ĥunarźa at menmägän, 
Ķulğa ĥaźaķ totmağan; 
Menärenä — arıślandı, 
Balığına — surtandı, 
Ķoşķa söygän şoņķarźı, 
Ķan ĥurırğa ĥölöktö 
Üź iştäre yaĥağan. 
Bik borondan bulğanmı, 
Yänbirźe üźe ķılğanmı, 
Bara-tora şul yerźä 
Yola bulıp kitkänme, 
Yırtķıs yänlek tottoniĥä, 
Yänlek irkäk buldıniĥä, 
İrle-bisäle ikäüĥe 
Başın säynäp aşağan, 
Şülgän menän Uralğa, 
Ete menän arıślanğa, 
Şoņķar menän surtanğa 
Bütän ĥanın taşlağan; 
Yırtķıs yänlekte totĥa, 
Yänlek orğası bulĥa, 
İrle-bisä ikäüĥe 
Yörägene ĥaylağan. 
Ülän yemşär yän totĥa, 
Ķara ĥölök ķaźağan, 
Ĥölögönän ĥurźırıp, 
Ķandı ĥıuĥın yaĥağan. 
Bala üśep yetkänse, 
Üźe yänlek totķansı, 
Baş-yöräkte aşauźan, 
Ĥıuĥınğa ķan eseüźän 
Ulandarın tıyğandar, 
Ĥis yaramay, tigändär. 
Ay üśäĥen kön üśep, 
Balaları iś belep, 
Şülgänenä un ike, 
Uralına un tulıp, 
Bereĥe, arıślan menäm, tip, 
Bereĥe, şoņķar söyäm, tip, 
Maźaĥına teygän ĥuņ, 
İke ulına Yänbirźe 
Töşöndöröp birgän, ti. 
İkegeź źä — balamĥıź, 
Küźebeźźeņ ķaramĥıź, 
Teşär sağığıź ütmägän, 
Bıuınığıź ķatmağan; 
Ķulğa suķmar totorğa, 
Ķoşķa şoņķar söyörgä, 
Äle arıślan menergä 
Miźgelegeź yetmägän. 
Min ni birĥäm, aşağıź, 
Min ni ķuşĥam, eşlägeź: 
Künegergä ĥıbayğa — 
Ana, bolan menegeź, 
Sıyırsıķtıņ tubına 
Yağılbayźı söyögöź; 
Ĥıuĥaĥağıź uyında, 
Ana, aķ ĥıu esegeź, 
Ķabırsaķķa tultırğan 
Ķandan auıź tartığıź», — 
Tip bılarğa tağı la 
Yola öyrätep ķuyğan, ti. 
Ķan eseüźän balaların 
Tağı ber ķat tıyğan, ti. 
Berźän-ber kön yetkändä, 
Ķart menän ķarsıķ ikäü 
Au aularğa kitkändä, 
Şülgän, Ural ikäüläp 
Torlaķta aulaķ ķalğanda 
Ataları kitkän ĥuņ, 
Baytaķ vaķıt ütkän ĥuņ, 
İke bala ĥöyläşep, 
Aşauźan ĥüź asķan da, — 
Şülgän uylap torğan da, 
Ķan eseüźän ataĥı 
Nıķ tıyğanın belĥä lä, 
«Esä kürmäņ», — tiĥä lä, 
Şülgän, Uraldı dimläp, 
Oşolay tip äytkän, ti: 
«Yände ķıyıp ĥunarlau 
Ķomarlı eş bulmaĥa, 
Ĥıuĥağanda ķan eseü 
Tämle nämä bulmaĥa, 
Atamdar yoķo ķaldırıp, 
Kön dä ikäü ķayğırıp, 
Ayaķ-ķulın taldırıp, 
Beźźe öyźä ķaldırıp, 
Yörömäś ine ĥunar, tip, 
Ural, äyźä, bulmaĥa, 
Ķabırsaķtı asayıķ, 
Ĥär berenän aź-aźlap, 
Berär tamsı esäyek, — 
Ķandıņ tämen beläyek». 
Ural: «Atam ĥüźen totamın, 
Min ul ķandı yotmamın. 
Yeget bulıp yetmäyse, 
Töp yolanı belmäyse, 
İl giźep ber yörömäyse, 
Isınlap ta donyala 
Ülem yuğın kürmäyse, 
Suķmar alıp ķulıma, 
Ĥis ber yände ĥuķmamın, 
Ĥölök ĥurğan ķandı min 
Ķabırsaķtan yotmamın». 
Şülgän: «Keşene yeņer ülemdeņ 
Bında kilep sıķmaśın, 
Beźźe kilep tapmaśın 
Atam ĥöyläp birźe bit; 
«Barı yängä beź — ülem», — 
Tip tağı la äytte bit! 
İnde niźän örkäĥen, 
Ķan eseüźän ķurķaĥıņ? 
Ural: «Tilberlektä, tiźlektä, 
Köslölöktä, źurlıķta, 
Tüźemlektä, ĥaķlıķta, 
Ĥiźgerlektä köndöź źä, 
Töndä yoķlap yatķanda, 
Arıślan, bolan, ķaplanı, 
Ayıuı, tağı bütäne — 
Ular beźźän kämme ni? 
Taşķa ĥuğılıp toyağı, 
Ülän törtölöp ayağı 
Ĥis ber saķta aķĥamay; 
Yäyge eśelä öś ĥalmay, 
Iraşķıla tun keymäy; 
Beräy yängä uķtalĥa, 
Ber źä suķmar yökmämäy; 
Ķoşķa şoņķar söyörgä, 
Surtan arbap balıķķa, 
Et ĥöslätep yänlekkä, 
Şoņķar, etkä, arıślanğa, 
Ömöt bäyläp surtanğa, 
Ĥunarında intekmäy; 
Teş-tırnağı — ķoralı, 
Üź ķulında teläge, 
Ber źä talmay beläge, 
Ĥis aźamay yöräge 
Yäşäp kilgän ķaplanı, 
Yulbarıśı, arıślanı 
Şulay batır bulĥa la, 
Barınıņ ķoton alĥa la, 
Ayağın bäyläp alğan ĥuņ, 
Muyınına bısaķ ĥalğan ĥuņ, 
İke küźe yäşlänep, 
Yöräge ĥuğa tügelme? 
Atam beźgä ĥöylägän, 
Beź äle ĥis kürmägän, 
Beźźeņ yerźä bulmağan, 
«Yauız ülem» — keşe, tip, 
Uylamayźar, tiĥeņme? 
Sabağına — surtanı, 
Yomranına — käzäne, 
Ķuyanına — tölköĥö, — 
Barıĥın teźep uylaĥaņ: 
Kösĥöźönä — köslöĥö 
Ülem bula tügelme? 
Ülemdän ķurķıp yaldımğa 
Sumıp yatķan balıķtıņ, 
Ķayala sır-sır kileşep, 
Örköp osķan ķoş-ķorttoņ 
Totop, başın säynägän, 
Yörägen yarıp aşağan, 
Kösĥöź ĥanap barıĥın, 
Aulap, ķomarın asķan, 
Yamandarźıņ yamanı, 
Şul yolanı tabıusı, 
Yerźä ülem säseüse — 
Oşo tirälä beź dürtäü 
Bulabıź ĥuņ tügelme? 
«Ülemdeņ in yauızı, 
Bulğan yände ķıyıusı», — 
Tip, barıĥı uylaşıp, 
Beźźe ülem ĥanaşıp; 
Suķmar itep tırnağın, 
Şoņķar itep yörägen, 
Bötäĥe bergä tuplanıp, 
Bergä kilep uķtalıp. 
Beźźeņ öśkä taşlanĥa, — 
Atayım beźgä ĥöylägän, 
Beź äle ĥis kürmägän 
Ülem şunda beźźeņ dä 
Küź aldında baśmaśmı?» — 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Şülgän ber aź uylağan, 
Şulay źa ul üź ĥüźen 
Uğa ķarap ķuymağan, — 
Ķabırsaķtan aź-aźlap 
Ķandı ĥemerep eskän, ti, 
Ataĥına äytmäśkä 
Uraldan ĥüź alğan, ti. 
Küp yän totop, ĥunarźan 
Ata-äsäĥe ķaytķan, ti. 
Yola buyınsa, kümäkläp, 
Tabın ķorop dürtäüläp, 
Barı yände botarlap, 
Bılar aşķa ultırğan. 
Aşağanda uylanıp, 
Ural bılay tigän, ti: 
«Atay, bına bıl yände — 
Ķasıp ĥinän, bośĥa la, 
Yän ayamay ķasĥa la, 
Ĥis ķotķarmay totķanĥıņ, 
Muyınına bısaķ ĥalğanĥıņ. 
Beźźe şulay beräy yän 
Kilep eźläp tapmaśmı, 
Beźgä lä bısaķ ĥalmaśmı?» 
Yänbirźe: «Könö bötör ĥär yängä 
Beź üleme bulabıź; 
Ķayźa ğına ķasĥa la, 
Ķaya, şırğa bośĥa la, 
Beź ularźı tababıź, 
Boğaźına bısaķ ĥalabıź. 
Keşene totop aşarlıķ, 
Uğa bısaķ ĥalırlıķ 
Bında ber yän tıumağan, 
Beźźe totop ĥuyırlıķ 
Ülem bında bulmağan. 
Boron beź tıuğan yerźä, 
Atayźar torğan yerźä 
Ülem bula torğaynı, 
Bik kübeĥe yäştän ük 
Yatıp ülä torğaynı. 
Unda deyeü kilgän ĥuņ, 
Küp keşene ülterep, 
Deyeü aşap kitkän ĥuņ; 
Yerźen öśtön ĥıu ķaplap, 
Ķoro yere bötkän ĥuņ; 
Ķasķan-bośķan keşelär 
Ul tiränän kitkän ĥuņ, 
Ülemgä iş ķalmanı, 
Eşlärgä eş bulmanı. 
Ķasķan keşe barźır, tip, 
Küräĥeņ, uylap tormanı: 
Äsäņ menän beź ķasıp 
Kitkände ul kürmäne. 
Bında keşe bulmağan, 
Beräü ayaķ baśmağan, 
Şuğa Ülem bıl yerźe 
Kilep eźläp tapmağan. 
Beź kilgändä, bında äle 
Yänlektär źä äź ine, 
Yere lä yünläp kipmägän, 
Vaķ-vaķ küllek, ĥaź ine. 
Ural: 
Atay, Ülemde eźläĥäņ, 
Unı tabıp bulamı, 
Tap kilterep totķan ĥuņ 
Başına yetep bulamı? 
Yänbirźe: 
Ülem tigän yauız ul, 
Küźgä ĥis tä kürenmäy, 
Kilgäne ĥis tä belenmäy 
Yäşäy torğan yanuar ul. 
Uğa tik ber sara bar: 
Deyeü batşa yerendä 
Äytälär, ber şişmä bar. 
Şunan ĥıu esĥä keşe, 
Ĥis tä ülmäy yäşäy, ti, 
Ülemgä bireşmäy, ti, 
 tip, Ülem turaĥında ĥöylägän dä, aşap bötkäs, ķabırsaķtarźı kilterep, ķan esergä bulğan. Yänbirźe ķart, ķabırsaķtarźıņ büśkärgänen kürep, ulandarınan ķandı kem eskänen ķıśıp ĥoray başlağan. Şülgän, beräü źä esmäne, tip aldağan. Yänbirźe ķart ĥuyıl tayaķ alıp, balaların almaş-tilmäş ĥıptırırğa totonğan. Ural şunda la ağaĥın ķıźğanıp äytmäy seräşĥä lä, Şülgän tüźmägän, üź ğäyeben ĥöyläp birgän. Yänbirźe ķart tağı la öśtäp ĥuķķılay başlağas, Ural ataĥınıņ ķulınan totķan da, bılay tigän, ti:

Ataķayım, uylası, 
Ķulıņdağı ĥuyılğa 
Küź yügertep ķarası. 
Bıl ĥuyıl da yäş bulğan. 
Ķabığınan ärselgän, 
Bökĥäņ, şartlap ĥınırźay 
Ķıu tayaķķa äüerelgän. 
Ĥin kiśmäśtän boronda, 
Üśkänendä urmanda, 
Еläś yeldär yalbırźap, 
Yapraķtarı yelberźäp 
Torğan ağas bulğandır. 
Bal ķorttarı, ķoştarı 
Almaş-tilmäş ķunğandır. 
Ķoştar ķunıp ĥayrağan, 
Oya ķorop yäşägän, 
Botaķtarın ĥaylağan 
Aśıl ağas bulğandır. 
İmsäk imgän balalay 
Tamırźarın tarbaytıp 
Yer dımını imgänder. 
Tamırınan aķtarğas, 
Botağını botağas, 
Balğaņ bulğan taşınday, 
Ķoşķa söyör şoņķarźay, 
Balıķ totor surtanday, 
Ķan ĥurıusı ĥölöktäy, 
Yänlek aular kösöktäy 
Ĥuķķıņ bulğan tügelme? 
Maņlay tiren ĥıpırtıp, 
Küp yıl ğümer uźźırıp, 
Yer öśtöndä tapmağan, 
Töśön kürep belmägän, 
Yörägeņ ĥis tatmağan 
Ülem tigän yauızdıņ, 
Tağı ĥuķĥaņ balaņdı, 
Üź torlağıņ esendä, 
Balalarıņ öśtöndä, — 
Kösĥöźźärgä köslönän, 
Balalarğa atanan 
Kilgänene kürergä 
Äźerländeņ tügelme? 
Bögön ağamdı ülterĥäņ, 
İrtän mine ülterĥäņ, 
Yaņğıź torop ķalğan ĥuņ, 
Ķartlıķ baśıp alğan ĥuņ, 
Bököräyep, tatarğap, 
Arıślanına menalmay, 
Ĥunarına sığalmay, 
Şoņķarıņdı söyä almay, 
Ularğa yem birä almay; 
Arıślanıņ da, kösök tä, 
Şoņķarıņ da, ĥölök tä, — 
Barıĥı asķa tilmerep, 
Küźenä ķan ĥauźırıp, 
As zarıķķan arıślanıņ, 
Bäyźä torop ujarıp, 
Asıuınan uķtalıp, 
Bileņ bögöp, üźeņde 
Boton-botsa botarlap 
Bırağıtĥa ber saķta, 
Ülem tigän yauızdı 
Ķarşılarğa torlaķta, 
Atay, tura kilmäśme?» — 
tigän ĥüźen işetkäs, Yänbirźe ķart Şülgände tuķmauźan tuķtağan. «Ülemdeņ küźgä kürenmäy kileüe lä bar; şul Ülem kilgänder, mine şul ķotortalır; şulay źa Ülemde beräyĥe kürmäy bulmaś, yänlek, ķoş-ķortto yıyźırıp ĥoraşırğa käräk», —tip uylağan da, şularźı saķırğan, ti. Ural, yıyılğan yänlekkä, ķoş-ķortķa ķarap, bılay tigän, ti:

«Ülem tigän yauızdıņ 
Törön ĥanap beläyek, 
Köslö kösĥöźźö yeygän 
Yolanı beź öźäyek. 
Arabıźźan, ĥanaĥaķ, 
Ĥär nögärźe ķaraĥaķ: 
Ķan da esmäy, it yeymäy, 
Beräüźeņ yäşen ķoymay, — 
Ķaynıĥı tamır aşap, 
Ķaynıĥı ülän yemşäp, 
Ĥaman ğümer itkänen, 
Yırtķıstarğa yem ösön 
Balaĥın ürsetkänen 
Barığıź źa beläler. 
Ularğa Ülem yat tügel, 
Ķan ĥurğan, it yeygän — 
Bereĥe lä duś tügel. 
Yırtķıslıķtı bötöräyek, 
Yaņğıź ķalğan Ülemde 
Bergä eźläp ülteräyek!» — 
Tigän ĥüźgä yırtķıstar, 
Ularğa ķuşılıp Şülgän dä, — 
Barıĥı ķarşı kilgän ti, 
Törlö ĥüźźär bulğan, ti. 
Ķoźğon: «Min Ülemde tabıuźan 
Ber źä ķurķıp tormayım, 
Ämmä totop bireügä 
Ĥis ķasan da künmäyem. 
Ķart bulĥam da, bıl eştän 
Min ber üźem baş tartam. 
Tağı öśtäp şunı äytäm: 
Kösö yetkän kösĥöźgä 
Ĥis ĥunarlıķ ķılmaĥa; 
Äsänän tıuğan beräü źä 
Bıl donyala ülmäĥä; 
Yer uttarı, ağastar 
Zaņına buyĥonmaĥa; 
Üź miźgele yetkändä, 
Köźgö ķırau töşkändä, 
Yäşellek ĥis bötmäĥä, — 
Unan beźgä ni fayźa? 
Ķuyan ĥımaķ, ĥär yänlek 
Yılğa ike-ös tülläĥä, 
Töndä yöröp, yäşeldeņ 
Barıĥın da utlaĥa, 
Bütän yändär ķaņğırıp, 
Aşarına tapmaĥa; 
Öyör-öyör tup bulıp, 
Ķaź, öyräge, aķķoşo, 
Şıbır-şıbır ķoyonop, 
Ĥıu öśtönä ķaplanĥa; 
Ğümerem buşķa uźa, tip, 
Yarım buşķa tuźa, tip, 
Ĥis ber yılğa aķmaĥa; 
Yerźä şunday yola, tip: 
Ķoyonorźar, eserźär — 
Beźgä tınğı birmäśtär, — 
Tip, şişmälär sıķmaĥa, 
Yerźäge ĥıu tonsoĥa, — 
Şul saķta beź nişlärbeź? 
Yemde ķayźan eźlärbeź, 
Ĥıuźı ķayźan eserbeź? 
Başım ĥalıp, yau asıp, 
Küp sağında talpınıp, 
Aslıķ, tarlıķ kürĥäm dä, 
Küp zarığıp yöröĥäm dä, 
Min ķan esmäy, it yeymäy, 
Üläkĥäneņ küź mayın 
Ös köndä ber soķomay, 
Ĥis donyala tora almam». 
Ülemde eźläp tabırğa 
Min ĥüźemde birä almam», 
Ĥayıśķan: 
«Ülemdän ķurķır yän bulĥa, 
Ķotolorğa yul eźlär, 
Tül yäyergä uylaĥa, 
İlde giźep yay eźlär», 
Ĥayıśķan äytkän ĥüźźärźe 
yulbarıś ta, ķaplan da, 
Büre, burĥıķ, arıślan da, 
Tipkes-öźgös ķoştar źa, 
Ķarpır balıķ — surtan da, — 
Bötä yırtķıs hup kürgän. 
Ülän yemşär hayuandar, 
Torna, öyräk, ķır ķaźźar, 
Tuğaźaķ menän sel, ķorźar 
Bala sığarıp, tül yäyep, 
Balaları ķoş bulıp, 
Üź aldına osķansı, 
Yäy miźgele uźğansı, 
Şır urmanlıķ eźlärgä, 
Baymanlıķta tüllärgä, — 
Tip barıĥı uylağan. 
Ķoralayı, bolanı, 
Ķıźıl sikä ķuyanı, 
Ayağına maĥayıp, 
Ber auıź ĥüź äytmägän. 
Turğay, maysıl, sıyırsıķ, 
Säükä, ķarğa, buź säpsek, 
Mır-mazarźı aşağas, 
Ĥüź äytergä oyalğan. 
Käkük tağı: «Oyam yuķ, 
Balam tigän ķayğım yuķ: 
Bala — bauırım, tigändär, 
Bala ösön köygändär 
Ni teläĥä, — miņä şul», — 
Tip, urtağa ĥalğan, ti. 
Barıĥı törlösä ĥöyläp, 
Törlöĥö törlö uylap, 
Ĥis berlekkä kilmäyse, 
Ķırķa ber uy äytmäyse, 
Tarķalışta ķalğan, ti... 
Ķart bınan ĥuņ ĥiśkängän. 
Yaņğıź auğa sığırğa 
Bınan arı şiklängän. 
Berźän-ber kön dürtäüläp, 
Bılar auğa kitkän, ti, 
Küp yerźärźe ütkän, ti; 
Küp yän alıp, şatlanıp, 
Auźan bılar ķaytķan, ti. 
Aulap alğan ķoştarźıņ 
Araĥında ber aķķoş, 
Ayaķtarın bäylägäs, 
Başın ķırķıp taşlarğa 
Babay bısaķ ķayrağas, 
Ķanlı yäşen tükkän, ti, 
Üź zarını äytkän, ti: 
«İl kürergä sıķtım min, 
Yer ķoşonan tügelmen, — 
Yäşäy torğan ilem bar, 
İlĥeź yetem tügelmen. 
Yerźä ĥis kem tıumaśtan, 
Beräü ayaķ baśmaśtan, 
Ķuş bulırğa yär eźläp, 
Yerźä ĥis kem tapmağas, 
Bütän yändän ĥaylarğa 
Beräüĥen tiņ kürmägäs, — 
Kükkä osop yär eźläp, 
Ayźı, Ķoyaştı küźläp, 
Üźenä yär ĥaylağan, 
İkeĥen dä arbağan, 
Bar ķoştarğa baş bulğan, 
Samrau atlı atam bar. 
İke balaĥı bulğan, 
Balaĥı la, üźe lä 
Ĥis auırıu kürmägän, 
Ĥis beräüĥe ülmägän. 
Äle lä batşa atayım, 
Yebäregeź ĥeź mine, 
Üź ilemä ķaytayım. 
Mine bülep aşap ta, 
Säynäp mine yotop ta, 
Barıber aş bulıp ĥeņmämen; 
Ĥis aş bulıp ĥeņmämen; 
Yänşişmänän ĥıu alıp, 
Äsäm tänem yıuźırğan. 
Üź nurına ĥuğarğan 
Barığıźğa bildäle 
Ķoyaş tigän äsäm bar. 
Yebäregeź ĥeź mine, 
Atam barıber tabır ul, 
Kilep yaulap alır ul. 
Samrau tigän batşanıņ 
Ĥomay tigän ķıźımın; 
Altın säsem tarķaĥam, 
Nurğa ilde kümämen: 
Köndöź yergä nur ĥibäm, 
Kisen ayğa nur biräm; 
Yebäregeź ĥeź mine, 
İlemä min ķaytayım; 
Yänşişmäneņ ĥıu yulın 
Ĥeźgä äytep kitäyem», — 
tigän ĥüźźe işetkäs, Yänbirźe ķart menän Yänbikä ķarsıķ uldarına käņäş itkändär. Şülgän Ĥomay ķoşto aşau yağında,Ural ķotķarıu yağında bulıp, ıźğış kitkän. Ural ķoşto Şülgängä birmäy tartıp alğan da sitkäräk iltep ķuyğan. «Ķayğırma, häźer tamaķlanam da üźeņde ata-äsäņä iltep tapşıram!» tip, ataları yanına kilep ultırğan. Bılar aşarğa ultırğas,ķoş ĥau ķanatın ĥelekkän, — ös ķauırĥını töşkän. Şularźı ĥınğan ķanatınan sıķķan ķanğa buyap, yergä taşlağan ikän, — ös aķķoş kilep, ķıźźı kütärep alıp kitkän. Yänbirźe ķarttar Yänşişmäneņ yulın ĥoraşa almay ķalıuźarına ükengän. Ķart şunda uķ Şülgän menän Uralğa, ķoştar ķarap osķan yaķķa taban küź yaźmay kitergä, arttarınan küźätep barıp, Yänşişmäneņ urının tabırğa, ägär yulda Ülem osraĥa, başın ķırķıp alıp ķaytırğa ķuşķan. İke ulın ike arıślanğa menderep oźatķan, ti.

Ural, Şülgän ikäüläp, 
Kön-tönön, ay-yıl ĥanap, 
Tau artılıp, ĥıu kisep, 
Ķara urmandar ütep, 
Ĥaman alğa kitkän, ti. 
Bara torğas, ber zaman 
Ber yılğanıņ sitendä, 
Ber źur ağas töböndä, 
Źur tayağı ķulında 
Aķ ĥaķallı ber ķartķa 
Bılar barıp yetkän, ti, 
Barıp säläm birgän, ti. 
Ķart ķarşı alğan, ti, 
Yul başını bılarźıņ 
Ķart ta ĥoraşıp belgän, ti. 
Üź uyźarın bılar źa 
Ķartķa ĥöyläp birgän, ti. 
Ķart uylanıp torğan da, 
Ĥaķalını ĥıpırıp, 
Bılarğa küź yörötöp, 
İke yuldı kürĥätep, 
Bılay tiyep äytkän, ti: 
«Bına ĥeźgä ike yul: 
Ĥulğa kitĥäņ, yul buyı — 
Uyın-kölkö tön buyı, 
Ķayğı-etlek kürmäyse, 
Barlığın da belmäyse, 
Rähät yäşäy baymanda; 
Büre, ĥarıķ yalanda, 
Tölkö, tauıķ urmanda 
Bergä yäşäp, duś bulıp, 
Samrau ķoşķa baş eyep, 
Ķan da esmäy, it yeymäy, 
Ĥis Ülemgä yul ķuymay 
Yäşäp kilgän ber il bar; 
Yaķşılıķķa yaķşılıķ 
Ķıla torğan yola bar. 
Uņğa kitĥäņ, yul buyı — 
İlau-ĥıķtau yıl buyı; 
Yauızlıķta dan alğan, 
Batşaĥınan, başķaĥınan 
Ķayğı, etlek küreüse, 
Ķanlı yäşen tügeüse 
Ķatil batşa ile bar; 
Tau-tau keşe ĥöyäge, 
Ķanğa batķan yere bar». 
Ķarttan bını işetkäs, 
Yuldar serene beleşkäs, 
Ural, Şülgän ikäüĥe 
Şunan şıbağa totoşķan, 
Yul bülergä uylaşķan, 
Üź araĥı ĥöyläşkän: 
Ĥulğa kiteü — Uralğa, 
Unğa kiteü — Şülgängä 
Şıbağalı yul bulğan. 
Şülgän bığa künmägän: 
Min uźaman äle, — tip, 
Min baramın ĥulğa, — tip, 
Üźenä ĥuldı ĥaylağan, 
Üź tigänsä daulağan: 
Ural küngän uņ yaķķa, 
Şülgän kitkän ĥul yaķķa. 
Ural unğa kitkän ĥuņ, 
Oźon yulğa töşkän ĥuņ, 
Küp ĥıuźarźı kiskän, ti, 
Küp tauźarźı aşķan, ti; 
Bara torğas, ber tauźıņ 
İtägenä yetkän, ti. 
Büre talap, öźgöläp, 
Ĥırźay ķanğa tuźğanday 
Telgelängän arķaĥı, 
Ayırılğan yelkäĥe; 
Süplek tipkän tauıķtay, 
Ķul-ayağı yarılğan; 
Tamır aşap, yer ķaźıp, 
Auız-bite ķarayğan; 
Ķırau ĥuķķan üländäy, 
Yözö-töśö ĥarğayğan; 
Sutlap yunğan ağastay, 
Baltır ite ĥulığan; 
Bire uņalğan ağastay, 
Еlek başı surayğan 
Ber ķarsıķķa ĥırışķan; 
Köngä yanğan tändären, 
Şırt ķaplağan sästären, 
Ĥuplap yunğan ağastay, 
Baltır ite, belägen, 
Auźa tuyğan ķıyğırzay, 
Käpäyep torğan kükrägen, 
Ķuğa aşa yılmıldap 
Torğan küldäy küźźären, 
Bal ķortonday ıķtımat 
Neskä ĥılıu bildären, — 
Oyalıpmı, ķurķıpmı, — 
Ķarsıķķa ĥırışıp mataşķan 
Ber ĥılıu ķıźıķayğa 
Ural barıp tap bulğan. 
Ural yaķın barğan, ti, 
«Ķurķmağıź, tip äytkän, — ti. 
Min kilämen yıraķtan, 
Üźem tıuğan torlaķtan, 
Bala inem kitkändä, 
Küp ildärźe ütkändä; 
Min keşegä teymämen, 
Unıņ ķanın ķoymamın; 
Ülem tigän yauızdı 
Ülterergä uylaymın; 
Äyźä, yaķın kilegeź, 
İl häldären ĥöylägeź», — 
Tigäs, bılar yılmayğan, 
Urınınan ķuźğalğan. 
Tuźğan sästären äbey 
Ķolağına ķıśtırıp, 
Urınınan ķuźğalıp, 
Ber aź küźen źuraytıp, 
Aźıraķ buyın turaytıp, 
Bılay tiyep äytkän, ti: 
Yıraķ ildän ikänĥeņ, 
İzge uyźa kilgänĥeņ. 
Ay yegetem, belĥäņ ĥin, 
Beźźeņ ildä bulĥaņ ĥin, 
Ķatil batşa eşlägän 
Eştärene kürĥäņ ĥin; 
Auırıu-ĥıźlau kürmäyse, 
Ülem başķa kilmäyse, 
Ķatın-ķıźźı, ir-attı, 
Ayırmaśtan yäş-ķarttı, 
Ķul-ayağın bäylätep, 
Arıuźarın ĥaylatıp, 
Yıl da ber ķat yıyźıra, 
Ĥarayına aldıra; 
Ķıźı ĥaylay yegeten, 
Üźe ĥaylay ķıź-ķırķın, 
Ķalğandarın tağı la 
Yarandarı ķarayźar, 
Üźźärenä ĥaylayźar; 
Bütändären ayamay, 
Ķanlı yäşkä ķaramay, 
Terelätä, ĥau köygä 
Ķıźın külgä ĥaldıra, 
İren utķa yandıra; 
Ataĥı ösön, üźe ösön, 
Yarandarı danı ösön, 
Üźe tıuğan könö ösön, 
Yıl da ber ķat Täņre ösön 
Ķanlı ķorban uźźıra. 
Bına min dä — un bala 
Kürgän äsä donyala. 
Dürteĥen ĥaylap aldılar, 
Bişeĥen ĥıuğa ĥaldılar. 
Ķartım, yöräge ĥıźlağas, 
Tuğıź bala yuğalğas, 
Ķarap torop tüźmäne, 
Nişlärene ĥiźmäne: 
Yän asıuźan uķtalıp, 
Balaların ķıźğanıp, 
Ber yaranğa ıntıldı, 
Bahırķayım şul köndö, 
Küź aldında ükĥetep, 
Tereläy yergä kümelde. 
Kinyä balam ķalğaynı, 
Ber yaranı kilgäyne, 
Alam üźen, — tigäyne — 
Bala bauır bulğanğa, 
Alıp ķastım urmanğa. 
Mindäy balalı äsä, 
Ķasķan ir-at küp bında, 
Barıĥı la ķan ilap, 
Yöröy ķasıp urmanda. 
Еget, izge ikänĥeņ, 
Yaķşı uyźa kilgänĥeņ, 
Arı barma, ķayt kire, 
Ķanlı yergä kilgänĥeņ, 
Yauız ilgä kilgänĥeņ. 
«Ĥıuźar kisep, tau aşıp, 
Küp yıl buyı kilgänmen, 
Küp yuldarźı uźğanmın; 
Küź yäşergän Ülemde 
Eźläp bında, tapmaĥam, 
Başın sabıp özmäĥäm, 
Äytkänemä yetmäĥäm, 
Unı yerźän yıymaĥam, 
Ural bulıp yörömämen!» — 
Tigän ĥüźen äytkän dä, 
«Ĥau bulığıź», — tigän dä, 
Arıślanına mengän dä 
Ķatil batşa yortona 
Ural ķarap kitkän, ti; 
Ber nisä kön ütkän ti, 
Şunday yergä yetkän ti: 
Ber äsänän tıuğanday, 
Ber töś keyem keygändäy, 
Barıĥı la şäp-şärä 
Törköm halıķ yıyılğan, 
Allı-artlı teźelgän, 
İrźär, ķıźźar ayırılıp, 
Uram-uram ķuyılğan. 
Yarandarı törtköläp, 
Tigeźĥeźen tigeźläp, 
Ķamsılap ta ĥuķķılap 
Yöröĥä lä, ĥüź äytmäy, 
Tel dä ķıbırźata almay 
Torğan halıķķa barğan, 
Mayźanğa bıl küź ĥalğan. 
Bıl törkömdän sittäräk, 
Un biş aźım ķırźaraķ, 
Küźen-başın şämärtep, 
Yöräktären ĥıķtatıp; 
Balaları ķurķışıp, 
Imlap ķına ĥöyläşep, 
Ķayğırışıp, ilaşıp 
Torğan ata-äsälär 
Yanına barıp tuķtağan, 
Häl-ähüälen ĥorağan, 
Üź telägen ĥöylägän. 
Ural ĥüźen barıĥı 
Yotonoşop tıņlağan, 
Araĥınan ber ķartı 
Oşolay tip ĥöylägän: 
«Еget, ĥineņ töś-başıņ, 
Aptıraşlı ķaraşıņ, 
Arıślan menep kileşeņ 
Sit bulırźay kürenä. 
Beźźeņ ildä batşa bar, 
Yaranınan türä bar; 
Bına bıl halıķ esendä 
Törlö ırıuźan keşe bar. 
Ĥär yıl batşa tıuğan kön 
Ata-äsäĥe haķı ösön 
Batşa tıuğas, ĥıu alıp, 
Yıuğan ķoyoĥo ösön 
Ķorban birer yola bar. 
Batşanıņ tıu biźäge — 
Ķara ķoźğon ķoşo bar, 
Şul ķoştarźı yıl ĥayın 
Ĥıylay torğan könö bar. 
Ana, yeget, kürämĥeņ, 
Ul ķoştarźı belämĥeņ, 
Kilep tauğa ķunğandar, 
Yem bulırın belgändär. 
Ķoyoğa ķıźźar ĥalğan ĥuņ, 
Ķıźźar şunda ülgän ĥuņ, 
Barıĥın alıp ķoyonan 
Ķoźğondarğa taşlayźar, 
Ular şunda aşayźar. 
Bınau bäyle yegettär 
Ĥär ırıuźan kilgänder. 
Batşa ķıźı yıl ĥayın 
Täüźä ĥaylay beräüĥen; 
Unan ķala batşa üźe 
Ķoldar ĥaylay ĥarayğa; 
Unan torop ķalğanı — 
Täņre ösön ķorbanğa», — 
Tip ĥöyläp tä bötmägän, 
Zarın äytep yetmägän — 
Altın tähet öśtöndä 
Batşa ķıźı ultırğan, 
Dürt yağınan dürt ķolo 
Tähetene kütärgän, 
Baśmalatıp artınan, 
Ber yaranı eyärgän, 
Bınıĥı üźe artınan 
Ķalğandarın eyärtkän. 
Kilep yetkäs, ti, bılar: 
«Tigeź, yaķşı toroğoź, 
Batşa ķıźı kilä bit, 
Yaķtı yöźlö bulığıź!» — 
Tip beräüĥe äytkän, ti. 
Saftı boźop torğandı 
Ķamsı menän ĥuķķan, ti. 
Batşa ķıźı şul saķta 
Kilep yetkän mayźanğa; 
Ural da rät boźmağan, 
Baśıp torğan ıņğayğa; 
Batşa ķıźı, aralap, 
Ber yegette ĥaylağan, 
Araĥınan oķşarźay 
Ber yeget tä tapmağan. 
Aźaķ siktä, yaķınlap, 
Uralğa kilep yetkän, ti, 
Tuķtap torop şul yerźä 
Uralğa küź tekkän, ti; 
Ķulına alıp ber alma 
Uğa büläk itkän, ti. 
Batşa ķıźı mayźanda 
Başķa ĥaylap tormağan, 
Uraldı alıp barırğa 
Ber yaranğa ımlağan. 
Ķıź tähetkä ultırğan, 
Tağı ķoldan kütärtep, 
Ĥarayına yullanğan. 
«Batşa ķıźı ĥöyźö bit, 
Batşa keyäüe buldı bit!» — 
Tip, barıĥı şau kilep, 
Yarandarı zıu kilep, 
Halıķtı sitkä tarķatıp: 
«Äyźä ĥarayğa, yeget, 
Batşa ķıźı kötä», — tip, 
Uralğa yola aņlatıp, 
Ber yaranı şul saķta 
Yul başlarğa bulğan, ti, 
«Keyäü buldıņ beźgä», — tip, 
Arķaĥınan ĥöygän, ti. 
Ural bığa künmägän, 
Ĥarayğa ul kitmägän. 
«Min yolanı belmäyem, 
Eş aźağın küräyem, 
Aźaķ barĥam, barırmın, 
Ķıźźı eźläp tabırmın», — 
Tiyep Ural äytkän, ti, 
Yarandarźıņ ĥüźźären 
Şulay kire ķaķķan, ti; 
Ä tegelär ķorsayıp, 
Ķıźğa äytä kitkän, ti. 
Küp tä vaķıt ütmägän, 
Mayźanda şau-şıu bötmägän, 
Alğasķılar yul başlap, 
Dürt batırın eyärtep, 
Ķoldan tähet kütärtep; 
Buralanğan döyäläy, 
Ķanĥırağan ayıuźay 
Küźenä ķan ĥauźırıp, 
Küź ķabağın toyzorop, 
Ujar säsep, mat ķurıp, 
Ķaban susķa yelkäle, 
Фildäy yıuan baltırlı, 
Ķımıź tulğan ĥabalay, 
İmänes yıuan ķorĥaķlı, 
Ujarınan halıķtıņ 
Başın yergä eyźerep, 
Ķatil batşa kilgän, ti, 
Barıĥın da aralap, 
İr-ķol ĥaylap ütkän, ti. 
«Bınıĥı ĥarayğa barır, tip, — 
Bınıĥı ķorbanğa bulır», tip, 
Ķol ĥaylauın bötkän, ti. 
Ķıź ĥaylauğa küskän, ti. 
Ķıźźar ĥaylap yörögändä, 
Ber ĥılıuğa yetkändä, 
Ber yaranın saķırtıp: 
«Teşen ķara», — tigän, ti. 
Alĥıu yöźön ķaplağan 
Ķulın ķıźźıņ alğan, ti; 
Kükräktären ķapşağan, 
Bilen totop ķarağan, — 
«Ĥarayğa bıl yarar, tip, 
Bütänen üźegeź ķaraņ, tip, 
Arıuźarın ĥaylağıź, 
Kärägensä alığıź», — 
Tiyep batşa äytkän, ti, 
Yarandarğa ķuşķan, ti. 
«Ķalğandarı äsämdeņ, 
Mine yıuğan ķoyomdoņ 
Ķorbanına ķalır», - tip, 
Aźaķ ĥüźen äytkän, ti. 
Asıulanıp, şul saķta 
Ķıźı kilep yetkän, ti, 
Ural yanına ütkän, ti, 
Üpkä ĥüźen äytkän, ti: 
«Еget, ĥine ĥaylanım, 
Ĥarayıma barmanıņ, 
Alma birep ımlanım, 
Mine tiņgä almanıņ, 
Kire ķaķtıņ ĥüźemde, 
Bötä ķoldar aldında 
Ķara itteņ yöźömdö», — 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Batşa töşkän tähettän: 
«Ķayĥı ırıu yegettän 
Mineņ ķıźım hurlanğan?» — 
Tip Uralğa kilgän, ti, 
Tökörök säsep auıźźan 
Ĥüźen ĥöyläp kitkän, ti: 
«Äy, yeget, ĥin zatımdı, 
Ķatil batşa atımdı, 
Keşe tügel, bıl ildä — 
Min bilägän ĥär yerźä — 
Ķoşo-ķorto, yänlege 
İşetep tä, kürep tä, 
Gürendäge ülek tä, 
Aņlağanın beläĥeņ! 
Ķıźım äytkäs barmaysa, 
Nimä uylap toraĥıņ? 
Niņä yolam boźaĥıņ, 
Barmay vaķıt ĥuźaĥıņ?» 
«Batşa tigän nämäne, 
Keşe ĥuyır yolanı 
İşetep tä, kürep tä, 
Nisä yıldar yöröp tä, 
Ĥis ber yerźä kürmänem, 
Barlığın da belmänem. 
Min yat yola belmäyem, 
Ülem tigän yauızdı 
Ülterergä eźläyem. 
Yolanan da ķurķmayım, 
Ülemdän dä örkmäyem, 
Keşe tügel, ķoşto la, 
Ülem kilä ķaldıniĥä, 
Kilep ķulın ĥaldıniĥä, 
Unı birep Ülemgä 
Ķul ķauşırıp tormamın! 
Bına, ķarap torayım, 
Bar yolaņdı küräyem, 
Aźaķ siktä üź uyım 
Ĥiņä äytep biräyem», — 
Tigän ĥüźen işetkäs, 
Uraldıņ töptö sit keşe 
İkänlegene belgäs, 
Yarandar źa, batırźar, 
Batşa yaķlı ķart-ķorolar, 
Batşa ķıźın Uraldan 
Uğa ķıźźı bireüźän, 
Unı keyäü ķılıuźan 
Barıĥı la könläşkän; 
[Ülem kötkän barı halıķ 
Mını işetep ķıuanıp, 
Üź araĥı ĥöyläşkän.] 
Batşa bığa şaşķan, ti: 
«Bınday tintäk ĥaylama, 
Küźeņ yuķķa taldırıp, 
Yuķ keşegä ķarama, 
Ķaytsı, ķıźım, ķayt, äyźä, 
Ĥarayıņa kit äyźä», — 
Tip ķıźına äytkän, ti. 
«Ķorbandarźı totmağıź, 
Ķıźın ĥıuğa ĥalığıź, 
İren utķa atığıź. 
Bıl yegette bığaulap, 
Mineņ yanğa oźatığıź», — tip, 
Dürt batırğa ķuşķan, ti. 
Üźe, tähetkä ultırıp, 
Başķarıuźı kötkän, ti. 
Yarandarı ķıźźarźı, 
Ķulı bäyle irźärźe, — 
Ķıźın ĥıuğa taşlarğa, 
İren utķa taşlarğa 
Ķuźğalışa başlağas, 
Halıķ sır-sıu ilaşķas, 
Ural ırğıp sıķķan, ti, 
Oşo ĥüźen äytkän, ti: 
«Min kürenmäś Ülemde 
Yuķ itergä sıķķanmın; 
Ķan ķoyousı batşanan, 
Keşe aşar deyeüźän 
Bar keşene ķotķarıu, 
Yänşişmänän ĥıu alıp, 
Ülgändärźe terelteü 
Ösön tıuğan batırmın!» 
Halıķ ilap torğanın 
Küź aldında kürgändä, 
Yände alır yauız Ülem 
Keşegä ķulın ĥalğanda, 
İrmen tigän ir-batır 
Şıp-şım ķarap torormo? 
Yauızdarğa yul ķuyıp, 
Batır ķurķıp ķalırmı? 
Kit, yarandar, artaban, 
Töş, źur batşa, arbanan, 
Ķoldar ķulın sisegeź, 
Ķıźźar ķulın sisegeź!» 
Batşa bını işetkäs, 
Ķıźarınğan, bürtengän, 
Ķısķırınğan, yekergän, 
Batırźarına ķarap: 
«Ülem eźläp yöröĥä, 
Ķanğa ĥıuĥap tilmerĥä, 
Kürĥätegeź Ülemde, 
Tanıtığıź ilemde!» — tip, 
Ķatı farman birgän, ti. 
Täne yöntäś ayıuźay, 
Üźźäre źur deyeüźäy 
Dürt batırı kilgän, ti, 
«Alıştanmı, tartıştanmı? — 
Ĥayla berźe!», — tigän, ti. 
«Äräm bulıp ķuymağıź, 
Täüźä şunı uylağıź. 
Üźegeźźän köslöräk 
Beräy hayuan ĥaylağıź», 
Tigäs, bılar yaman kölgän, ti. 
«Ay-ĥay batır ikänĥen!» — 
Tip, batşa la, barı la 
Mıśķıl itep ķuyğan, ti. 
Ķatil batşa asıuźan 
Ni äytergä belmäyse, 
Uylap-nitep tormaysı: 
«Ķanĥırağan ikän bıl, 
Yänĥerägän ikän bıl, — 
Ĥarayımdı kütärgän 
Ügeźemde kiltereņ: 
Ügeź ķılır ķılıķtı, 
Ĥeź batırźar, tik toroņ», — 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Barı halıķ ķurķķan, ti. 
Uraldı bik ķıźğanıp, 
Äräm bula yeget, — tip, 
Halıķ küź yäş tükkän, ti. 
Ataĥına yalbarıp, 
Ķıźı la kilep yetkän, ti: 
«Ataķayım, ķuysäle, 
Yuķķa äräm itmäle! 
«Keyäü ĥayla üźeņ», — tip 
Miņä birgän ĥüźeņ bar. 
Bıl yegette ĥaylanım, 
«Keyäüem», tip uylanım, 
Ĥöyläşergä yegetteņ 
Ĥis yayına ķuymanıņ. 
Ataķayım, ķuysäle, 
Yuķķa äräm itmäle!» — 
Tiyep ķıźı äytĥä lä, 
Ķanlı yäşen tükĥä lä, 
Ķıźı ĥüźen almağan, 
Ķıź yayına ķuymağan. 
Еrźe tırnap, ükerep, 
Şılağayın ağıźıp, 
Tauźay ügeź kilgän, ti. 
Ural aldına kilep, 
Baśıp ķarap torğan da, 
Muyının aźıraķ borğan da: 
«Еget, yergä atmamın, 
Serep, tuźan bulğansı, 
Еlgä osop tuźğansı, 
Mögöźömdö ĥaķlarmın, 
Ĥine şulay ķaķlarmın!» 
Tip Uralğa äytkän, ti. 
«Min dä äräm itergä, 
Ügeź, ĥine tırışmam, 
Yafalanıp, kös tügep, 
Ĥineņ menän sayķaşmam. 
Donyala ĥin keşenän 
Köslö yuğın tanırĥıņ, — 
Ügeź tügel, toķomoņ menän 
Keşegä ķol bulırĥıņ», — 
Tigän ĥüźgä bıl ügeź 
Asıulanıp ıntılğan, 
Mögöźönä alırğa 
Uralğa ul uķtalğan. 
Ural batır ügeźźe 
Mögöźönän alğan, ti. 
Tırışķan, ti, ügeź źä, 
Tırmaşķan, ti, ügeź źä, 
Işanĥa la mögöźgä, 
Isķınalmay Uraldan, 
Tubığınan batķan, ti; 
Kösörgänep tırışķas, 
Auıźınan ügeźźen 
Ķap-ķara ķan aķķan, ti; 
Öśkö teşe töşkän, ti, 
Ügeź hälĥeźlängän, ti, 
Säsäp, älĥerägän, ti. 
Bını kürep Ķatil da, 
Yarandarı la, barı la 
Aptırauğa ķalğan, ti. 
Ural ĥüźenän kitmägän, 
Ügeźźe äräm itmägän, 
Şaķarıp ike mögöźźö, 
Batķan yerźän ügeźźe 
Kütärep alıp ķuyğan, ti. 
Ügeźźeņ dürt toyağı 
Urtalayğa yarılıp, 
Araĥına ķom tulıp, 
Ĥırźay ķanğa tuźğan, ti. 
Ural: «Ķulım teygän mögöźöņ 
Käkeräygän köyönsä, 
Teşen töşkän auıźıņ 
Öśkö teşeņ üśmäysä, 
Ayırılğan toyağın 
Ĥis tä berekmäyensä, 
Üźeņ tügel, balaņ da 
Mäņge ķalır şul köysä. 
Keşe kösön kürźeņ ĥin, 
Hälĥeźlegeņ beldeņ ĥin, 
Keşegä mögöź sayķama, 
Еņermen tip, ayķanma!» — 
[Tigäs, ügeź ķurķķan, ti, 
Aķĥaķaldar, batşa la 
Aptırauğa ķalğan, ti. 
Ķatil seren birmägän.] 
«Ber tabandan uķtal!», — tip, 
Dürt batırğa ımlağan. 
Batırźarı kilgän, ti. 
«Yäneņ sıķĥa ķulımda, 
Täneņ ķayźa taşlayım? 
Sorğatķansı ülmäĥäņ, 
Ķayĥı ilgä söyäyem?» — 
Tip, ber batır Uralğa, 
Alıp ĥüźen äytkän, ti. 
Ural bınan ķurķmağan, 
Dürt batırğa ķarşı torop, 
Alğa taban atlağan. 
«Dürtegeź źä kilegeź, 
Ülem eźläp yörögän 
Batır kösön belegeź; 
Ķulığıźźa yän birĥäm, 
Arıślanıma biregeź; 
Kösögöź yetĥä taşlarğa, 
Yänşişmägä söyögöź, 
İnde ĥeź źä äytegeź: 
Mineņ ķulğa töşĥägeź, 
Kübäläktäy osĥağıź, 
Ķayźa ķaray söyäyem? 
Deyeüźärźe ķıyratıp, 
Yänşişmänän ĥıu alıp, 
Kire ĥeźgä kilgändä, 
Ĥeźźe eźläp yörögändä, 
On-talķanday itegeźźe, 
Kübäläktäy yänegeźźe 
Ķayĥı yerźän tabayım?» — 
Tigäs Ural, kölgändär. 
«Kösöņ yetĥä atırğa, 
Ĥırttı yergä ĥalırğa, 
Batşa menän yarandarźıņ 
Aldına ķaray taşlarĥıņ», — 
Tip mıśķıllap ķuyğandar, 
Dürte berźän uķtalıp, 
Yäbeşkän, ti, batırğa. 
Ural totop bereĥen, 
Olaķtırğan batşağa, 
Ķalğan ösöĥen ber yulı — 
Yarandarı aldına. 
Еr ĥelkengändäy bulğan, 
Yarandar źa, batşa la, 
Olaķtırğan batır źa 
On-talķanğa ķalğan, ti, 
Küźźän ğäyep bulğan, ti. 
Ķan ilağan äsälär, 
Ĥıķtap torğan atalar, 
Ķulı bäyle balalar, — 
Barıĥı la kürgän, ti, 
Yabırılıp Uraldıņ 
Barıĥı yanına kilgän, ti. 
Ural ĥarayğa barğan, ti, 
Bar halıķtı yıyğan, ti, 
Ķasķan-bośķan — barına 
Üź yortona ķaytırğa 
Ural farman birgän, ti. 
Aranan baş ĥaylatıp, 
Üźe kitmäk bulğan, ti. 
Halıķtar yıyın ķorğan, 
Ural urtala bulğan. 
Halıķ esendä in ķartı 
Bılay tiyep äytkän, ti: 
«Yeget tä yeget ikänĥeņ, 
Yeget, batır ikänĥeņ. 
Yörägenä tayanıp, 
Belägenä ĥıźğanıp, 
Beźźäyźärźe ķıźğanıp, 
Kilgän batır ikänĥeņ, 
Yeņep yatır ikänĥeņ! 
Batşa asıuın ķuptarğan, 
Ĥiņä ķarşı öskörgän, 
Şul ayķanlı beźźärźe. 
Şatlı azat ittergän 
Batşa ķıźı buldı bit, 
Ul säbäpse buldı bit. 
Ĥine ĥöyöp şaulaştı, 
Ataĥı menän daulaştı; 
Batşa ķıźın al, yeget, 
Bında torop ķal, yeget!» — 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Barıĥı la dimläşkäs, 
Ural almaķ bulğan, ti, 
Ķıźźı alıp, tuy yaĥap, 
Ber aź ķalmaķ bulğan, ti. 
Ber nisä kön bulğan ĥuņ, 
Ķıźźıņ tuyı uźğan ĥuņ, 
Ural tağı kitkän, ti, 
Küp ĥıuźarźı kiskän, ti. 
Bara torğas, ber yerźä, 
Ber ķaya tau bitendä, 
Uypat saya esendä 
Arıślanınan töşöp, 
Yal itergä yatķanda, 
Yılan ıślağan tauış 
Ķolağına salınğan. 
Irğıp torop urınınan, 
Tirä-yağına ķaranğan. 
Yıraķ tügel, yaķında, 
Ber ķulķınıņ yanında: 
Beyeklegen ķaraĥaņ, — 
Arıślan aşa kürenmäś, 
Oźonloğon ülśäĥäņ, — 
Yöź aźımda tükälmäś, 
Ğälämät ber źur yılan 
Ķulķı esenän ĥöźöp, 
Totop alğan ber bolan. 
Ay, ayķaşa, ti, bılar, 
Ĥay, sayķaşa, ti, bılar; 
Aźaķ siktä tüźalmay, 
Yılanğa ķarşı toralmay, 
Säsäp, yığılğan bolan, 
Art ĥanınan bolandıņ 
Şunduķ ķapķan, ti, yılan. 
Ural barğan yügerep; 
Yılan ķoyroğon bolğap, 
Dulay, ti, ağas ĥındırıp. 
Uraldı la yotorğa 
Ķoyroķ menän ĥuķķan, ti, 
Ural urap yılandıņ 
Ķoyroğonan totķan, ti. 
«Еbär ĥin bolandı!» — tip, 
Yılanğa Ural äytkän, ti. 
Yılan ber ĥüź äytmägän, 
Bolandıņ ul art ĥanın 
Säynägän dä säynägän. 
Tırışķan, ti, bıl yılan 
Üź telägen itergä, 
Bolandı yotop bötörgä 
Tırışĥa la, bulmağan: 
Źur mögöźźä tuķtağan; 
Ķoyroğo menän şaķarğan, 
Unda la mögöź ĥınmağan; 
Yergä ĥuķķan bolandı — 
Mögöźgä ber ni bulmağan. 
Bara-tora yılandıņ 
Ĥis täķäte ķalmağan; 
Yotĥa, mögöź yebärmäy, 
Ķośĥa, kire tibälmäy; 
Aptırağan, alyığan, 
Ĥis tä eşe sıķmağas, 
Başķa sara ķalmağas, 
Yılan, başın säkäytep, 
Uralğa ķarap yalbarğan: 
«Ay, yegetem, yarźam it, 
Şul bulmaĥın ülemem, 
Ķäĥķäĥäneņ ulımın, 
Zärķum tigän yegetmen, 
Yarźamına ķarıuğa 
Min dä yarźam itermen. 
Yulımda yuldaş bul, tiĥäņ, 
Yulıņa bergä kitermen; 
Inyı-märyen ĥoraĥaņ, 
Ĥarayıma barırĥıņ, 
Telägänsä alırĥıņ, 
Ķunaķ bulıp ķalırĥıņ», — 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Ural bılay tigän, ti: 
«Ĥis tä ķarıu ķılmağan, 
Ber yängä lä teymägän, 
Ķan esmäśtäy bolandı 
Mineņ doşman Ülemgä 
Asmarlanıņ bahırźı, 
Miņä ĥöylä serene, 
Miņä äyt ĥin barını, 
Miņä büläk käräkmäy, 
Miņä ĥaray käräkmäy, 
Min sıķķanmın ilemdän 
Ķotķarırğa keşene, 
Ğäyepĥeź bolan işene 
Yauız doşman Ülemdän». 
«Ay, yegetem, äytäyem, 
Bar seremde ĥöyläyem: 
Beźgä yaķın ber yerźä, 
Ķoştar torğan źur ildä, 
Samrau tigän batşa bar. 
Şul batşanıņ Ķoyaştan 
Tıuıp töşkän ķıźı bar. 
Min ĥoranım — birmäne, 
«Ĥin yılan», — tip, ķıźı la 
Mine tartıp kilmäne. 
Min atama yalındım, 
Könön-kisen yalbarźım, 
«Atay, şunı al, — tinem, 
Ĥis bulmaĥa ilenä 
Utlı yauıņ as», — tinem. 
«Bögön auğa sıķ, tine, 
Yılan tunıņ key, tine; 
Un ike tarbaķ mögöźlö 
Bolan tabıp yey, tine — 
Şunı yotĥaņ, donyala 
Törlö töśkä kererĥeņ, 
Häüef belmäy yörörĥöņ; 
Keşelärźeņ ĥılıuı, 
Ber ir-yeget bulırĥıņ; 
Ķoş ilenä barırĥıņ, 
Samrauźıņ ber ķıźın 
Üźeņ ĥaylap alırĥıņ», — 
Tigäs, auğa sıķķaynım, 
Bolandı la yotķaynım; 
İnde hälem ķalmanı: 
Auıźıma kiplängän 
Mögöźö ĥis ĥınmanı, 
Telägänem bulmanı. 
Еget, mine hur itmä, 
Ber izgelek it, yeget, 
Miņä yarźam it, yeget! 
Atama bergä barayıķ, 
Ni teläĥäņ — alayıķ. 
Atamdan baylıķ ĥorama: 
Donyala ĥılıu ķıź birer, 
Anĥına la aldanma! 
Ĥaray tulı mal birer, 
Anĥına la aldanma, 
Inyı-märyen — barıĥın 
Atam tüger aldıņa, — 
Anĥına la aldanma! 
Aźaķ siktä atayım: 
«Inyı-märyen ĥöymägän, 
Baylıķķa baş eymägän, 
Ay, ĥılıu ķıź, timägän, 
Bıl donyala yöröp tä, 
İşetep tä, kürep tä 
Ĥis beräüźe tapmanım, 
Birer nämäm ķalmanı, 
İnde üźeņä tuķtanım, 
Yeget, äytse telägen, 
Źur eşeņä bülägem», — 
Tiyer ĥiņä atayım. 
Aldan äytep ķuyayım: 
Ajdaĥa tunıņ ĥal, — tirĥeņ, 
Ķoş tunıņdı key, — tirĥeņ, 
Ķoş teleņde sığarıp, 
Auıźıma bir, — tirĥeņ. 
Atam ĥine ķurķıtır, 
Taşķa tököröp kürĥäter, 
Taştı ĥıuźay ķaynatır. 
Ägär tauğa tökörĥä, 
Tauı irep, ĥıu bulır, 
Ağıp barı şul saķta, 
Ber üźängä yıyılır, 
Oso-sige kürenmäś 
Yaltırağan kül bulır. 
Anĥınan da ķurķma ĥin, 
Ĥaman telen ĥora ĥin. 
Atam telen üpkän ĥuņ, — 
Küņele yomşap kitkän ĥuņ, 
Ni ĥorayĥıņ büläkkä?» — tip, 
Ĥiņä ķarap äytkän ĥuņ: 
«Ber źur ildä batşanıņ 
Yaķşılıķķa yaķşılıķ 
Ķılır eşen beläĥen, 
Üź ĥöygäneņ ni bulĥa, 
Şunı miņä biräĥeņ», — 
Tigäs, ınyı başlı tayağın 
Birĥä, unı alırĥıņ. 
Ul tayaķtıņ danı şul: 
Ĥıuğa töşĥäņ, batmaśĥıņ, 
Utķa inĥäņ, yanmaśĥıņ, 
Kürenmäśkä teläĥäņ, 
Ĥis ber yän dä kürälmäś, 
Doşman ĥine eźläĥä, 
Ber ķasan da tabalmaś», — 
Tiyep Zärķum yalbarğas, 
Ural mögöźźö ĥındırğan, 
Yılan, bolandı yotķas, 
Şunduķ ber yeget bulğan. 
Uylamaśtan-nitmäśtän, 
Ĥüźźäre lä bötmäśtän, 
Ber ĥıźğırıu işetkän, 
Zärķumdıņ yöźö şul saķ 
Ağarınıp, buź bulğan. 
Ural: «Ni?» — tip ĥorağan, 
Zärķum ber ni äytmägän, 
Unan seren yäşergän. 
«Atam belde seremde, 
Min ĥöylägän uyımdı; 
Bıl yegettän yaźlıķĥam, 
Bını yotmay yebärĥäm, 
Atam yöräge taşır, 
Asıuınan mine aśır. 
Yotorğa kös alalmam, 
Ķoyroğomdo boğalaķ 
Tağı da min ķılalmam. 
Atama iltep tapşırĥam, 
Ayağına baş orĥam, 
Aź-maź yaza alırmın, 
Üźem iśän ķalırmın», — 
Tigän uyźı uylağan, 
Tik Uralğa äytmägän, 
«Atam eźlätä ikän, — tip, 
Ul Uraldı aldağan. 
«Äyźä, yeget, barayıķ, 
Beźźä ķunaķ bulayıķ, 
Atayımdan büläkkä 
Min äytkände ĥorayıķ», — 
Tip Uraldı öndägän, 
Ĥarayına dimlägän. 
«Yılan ilene küräyem, 
Bar serene beläyem, 
Yakşılıķķa yamanlıķ 
Bula ikän donyala, 
Bergä barıp küräyem. 
Еget ĥüźe ber bulır, 
Alğa alğan uy bulır, 
Tartınmaysa barayım. 
Ülem yeņer yöräkteņ, 
Unı yığır beläkteņ 
Batırlığın ĥınayım», — 
Tiyep Ural uylağan, 
Barıu yulın ĥaylağan, 
«Ĥau bulĥam, kire kilermen, 
Ĥineņ menän bulırmın. 
Kilmäĥäm, oźaķ kötmäśĥeņ, 
Sittä ğümer itmäśĥeņ, 
Töśäüelläp yulıņdan, 
İlgä ķaytıp kiterĥeņ, 
Minän säläm äyterĥeņ», — tip, 
Arıślanına äytkän, ti, 
Maņlayınan üpkän, ti, 
Şunda ķuyıp kitkän, ti. 
Bergä kitkän, ti, bılar, 
Küp yer ütkän, ti, bılar. 
Kükkä olğaşķan źur tauźay 
Ķara kürgän aldında, 
Näj(ä)ğäyźäy yaltırağan 
Ut uynay, ti, yanında. 
Kük tomandar ķaplağan, 
Ut ĥörömö börkölgän 
Nämä kürgäs yulında, 
Ural: «Ni?» — tip ĥorağan, 
«Ĥarayźarźı ĥaķlağan 
Tau tügel ul, yılan», — tip, 
Zärķum uğa aņlatķan. 
Barıp yetkän, ti, bılar, 
Şunda kürgän, ti, Ural: 
Timer ķoyma yanında 
Uralıp üź yayına 
Tuğıź başlı ber yılan — 
Ĥaķsı ikänen belgän. 
Zärķum başlap barğan, ti, 
Tuğıź başlı yılanğa: 
«Asķıs kilter!» — tigän, ti. 
Yılan şıjlap ĥıźğırğan, 
Tau-taş auğanday bulğan, 
Ber saķ tauış ķuźğalğan: 
Altışar başlı dürt yılan 
Asķıs ĥöyräy ikän, ti, 
Şul asķıstıņ tauışı 
Şunday şaulay ikän, ti. 
Şul źur asķıstı alıp, 
Ĥarayźı asķan, ti, barıp. 
«Äyźä, yeget, inä tor, 
Min atama barayım, 
Bında alıp kiläyem», — 
Tiyep Zärķum kitkän, ti, 
Uraldı şunda yapķan, ti. 
Ber saķ ĥaray tiräĥe: 
Ereĥe-vağı, törlöĥö — 
Yılan kilep tulğan, ti; 
Törlö ĥüźźär bulğan, ti, 
Ural tıņlap torğan, ti. 
Un ber başlı ber yılan: 
«Sirat miņä aşarğa — 
Un ikense baş yaĥarğa, 
Batşağa iņ yaķın ber 
Väzirenän bulırğa». 
Tuğıź başlı ber yılan: 
«Yuķ, bıl keşe batşanıņ 
Seren aldı ulınan, 
Väğäźä aldı ķulınan; 
Bını batşa yä üźe, 
Yä bulmaĥa min yotam: 
Batşabıźźıņ bar seren 
Üź başımda min totam. 
Batşa unı aşamaś, 
Ulın yaķlap ķotķarğas, 
Aşaĥa la, baş üśmäś. 
Yuķķa yıyılıp tormağıź, 
Imĥınışıp yörömägeź, 
Ĥeźgä teymäś — kötmägeź», — 
Tigäs, barıĥı taralğan. 
Tuğıź başlı źur yılan 
Şul tirälä uralğan. 
Ķapķağa yaķın kilgän, ti, 
Ber ķıź töślö bulğan, ti, 
Ural yanına inep, 
Arbamaķsı bulğan, ti, 
Uralğa ķul ĥuźğan, ti. 
Ural ķulın ķıśķan, ti, — 
Barmaķtarı osonan 
Ķanı bärep sıķķan, ti; 
Yılan tüźmäy ķıśıuźan 
Ut börkmäk bulğan, ti; 
Ural säsep ğäyräten, 
Boğaźınan alğan, ti. 
«Ĥin bit serźe beleüse, 
Keşe aşap yatıusı, 
Baş üśterep yöröüse, 
Ķäĥķäĥäneņ bar seren, 
Başın ĥaķlap torousı»,— 
Tigän ĥüźźe işetkäs, 
Aptırauğa ķalğan, ti: 
«Ay, täņrem ikänĥeņ, 
Min bını ĥis belmänem, 
Keşeĥeņ, tip uylanım. 
Şuğa baya batşama: 
«Ulıņ serźe keşegä, 
Beźgä doşman işegä 
Ĥöylägän bit», — tigäynem»,— 
Tiyep, yılan Uraldıņ 
Ayağına yığılğan, 
Bil urtalay ĥığılğan. 
Еśkänepme, ĥiźepme, 
Küp tä ütmäy bıl yılan: 
«Yuķ, yuķ, täņrem tügel ĥin — 
Keşe yeśe aņķını — 
Isın keşe ikänĥeņ! 
Batşa ulın ĥöylätep, 
Bötä serźe belgänĥeņ, 
Serźe aņlap kilgänĥeņ»,— 
Tiyep ırğıp torğan, ti, 
Auıź asıp, ajğırıp, 
Utın börkmäk bulğan, ti. 
Ural ķurķıp tormağan, 
Başına ber orğan, ti,— 
Ber başınan sıltırap, 
Yergä asķıs ķoyolğan, 
Ĥigeź baştan tağı la 
Ĥigeź batır bar bulğan. 
«Barıbıź źa keşe inek, 
İlebeźźä ir inek, 
Yılan beźźe aşanı,— 
Üźenä baş yaĥanı. 
Yar yılandıņ yörägen — 
Altın asķıs tabırĥıņ 
Ser ĥarayın asırĥıņ, 
Telägäneņ alırĥıņ»,— 
Tip tegelär äytkän, ti. 
Ural yörägen yarğan, ti,— 
Ser ĥarayın asķan, ti: 
Inyı menän biźängän, 
Yebäk menän uranğan, 
Yözö-başı ĥarğayğan 
Ber ĥılıu ķıź kürengän; 
Ķıź yanında — ber işek, 
Şunı barıp asķan, ti; 
Ber tähetteņ yanında 
Inyı tayaķ kürgän, ti. 
«Alsı, yeget, tayaķtı»,— tip,- 
Tege keşelär äytkän, ti. 
Şul saķ ĥaray işegen 
Ber aķ yılan asķan, ti; 
«Bıl kem bında ineüse, 
Ĥis keşegä teymäśtäy 
Tayağımdı alıusı?»— tip, 
Yılan kilep Uralğa, 
Yotayım tip, uķtalĥa, 
Ural totop alğan, ti, 
Yergä urap ĥalğan, ti, 
Oşo ĥüźźe äytkän, ti: 
«Keşe yuyır Ülemde 
Eźläp sıķķan batırmın; 
Ülem yaķlı beräüźe 
Еrźä imen ķuymamın; 
Atım Ural bulğanda, 
Zatım keşenän bulıp, 
Bıl donyağa tıuğanda, 
Keşegä yarźam itermen, 
İlem bayman itermen, 
Keşegä doşman bulğandıņ 
Barın tar-mar itermen. 
Batşa bulĥaņ, bir farman: 
Bötä yılan yıyılĥın, 
Keşe yeygän baştarı 
Barı yergä eyelĥen, — 
Barın turap bötörmön, 
Kire keşe itermen. 
Yauız Ülem yuldaşı, 
Bötä yılan-yauızdı,— 
Barın tar-mar itermen!» — 
Tigän ĥüźen işetkäs, 
Batırlığın ĥınağas, 
Yılan da buy birgän, ti. 
«Tayağım kitkäs ķulımdan — 
Kösöm ĥindä»,—tigän, ti. 
Batşa farman birgän, ti: 
Bar yılandı yıyğan, ti; 
Keşe aşap üśkändeņ 
Başın Ural ķırķķan, ti, — 
Baştan keşelär sıķķan, ti. 
Bar ĥarayźı astırğan, 
Zindandağı totķondoņ 
Barıĥın da ķotķarğan. 
«Häźer ulıņdı tap, — tigän, 
Eźläp alıp kil!» — tigän. 
Halıķ irekkä sıķķan, ti, 
Bikle yatķan ĥılıu ķıź — 
Ul da bergä sıķķan, ti; 
Barıĥı la kilgän, ti, 
Uraldı ĥırıp alğan, ti: 
«Täņre birmäś yarźamdı 
Beźgä, yeget, atķarźıņ, 
İl ķaplağan yauızdıņ 
Utlı yauın aķtarźıņ. 
İnde, yeget, nişläyek, 
Nindäy büläk biräyek, 
Ni tip äytep źurlayıķ?» 
«Ĥis ber źurlıķ käräkmäy. 
İl batırı şul bulır — 
Keşe ĥöyör ir bulır, 
Ĥeźźeņ şatlıķ — mineke, 
Mineņ şatlıķ — ĥeźźeke. 
İldeņ barın yıyayıķ, 
Kümäkläp tuy ķılayıķ, 
Arağıźźan beräüźe 
Başlıķ itep ķuyayıķ». 
Yılanğa ķarşı yau totķan, 
Küp yıl buyı ĥuğışķan 
Alğır tigän ir bulğan, — 
Şunı başlıķ ķılğan, ti. 
Alğır ķart ķorźaşınıņ 
Toğro ber yuldaşınıņ 
Ķıźı ķalğan — Gölöstan — 
Ķäĥķäĥälä ķol bulğan, 
Ĥarayźa baya osrağan 
Oşo ķıźźı dimläşep, 
Uralğa birmäk bulğandar. 
Ural halıķtıņ uyźarın — 
Ķıźźı alır tuyźarın 
Ber aź ĥuņlatmaķ bulğan, 
Äzräķäne yeņgänse, 
Tuyźı tuķtatmaķ bulğan. 
Arala iņ ölkäne, 
Donyanı küp kürgäne: 
«Ĥär yıl ğümer ber batır 
İle ösön yaratır. 
Bıuın-bıuın üter ul, 
Kiläsäk bıuın yeter ul, 
Ĥineņ danıņ ķalĥa la, 
Ķulda ğäyrät bötör ul. 
İr bötĥä lä, il bötmäś, 
İl batırı — batırźan, 
Batır irźän tıuır ul; 
Atanan kürep, uķ yunıp, 
Ölkändän kürep, yau ķıuıp, 
İl esendä üśer ul, 
Utın-ĥıuın kiser ul. 
Batırźan batır tıuğanda, 
Ber bıuın tip ĥanalğan 
İldä ğümer üter ul. 
Batır atanan ķot yäygän, 
Matur äsänän ĥöt imgän, 
Ĥiņä tiņdäş bulır ķıź, 
Batırğa äsä bulır ķıź, — 
Tigäs, Ural tıņlağan: 
Gölöstandı alğan, ti, 
Ber olo tuy ķılğan, ti, 
Bergä ķunaķ bulğan, ti. 
Uņdan kitkän Şülgän dä 
Osrağan, ti, ber ķartķa. 
Ni eźläüen bıl yaķta, 
Kilgän saķta yulında 
Osrağanın ber ķartķa, — 
Barın ĥöyläp birgäs tä, 
«Bıl ķart tağı Şülgängä, 
Ser yäşermäy, es tartmay, 
Bılay tiyep äytkän, ti: 
«Ĥin osrağan ul babay — 
Mineņ ķustım bulır ul, 
Mineņ menän ber ildä 
Tıuıp üśkän ine ul; 
Unıņ yöźö häźer źä — 
Ap-aķ ĥaķal, sal ķarttır, 
Saķ yänene aśırarźay, 
Üźe ķaķşau, yabıķtır. 
Bına mine küräĥeņ— 
Ber yegettäy tiyerĥeņ, 
Unı «ķustım» tigängä, 
«Bıl ķart alday», — tiyerĥeņ. 
Unıņ sere şul, yeget, 
Şunı yaķşı bel, yeget: 
Beźźeņ ildä bar keşe lä — 
Ölkäne yänä yäşe lä — 
Barıĥı la tuğanday, 
Ber äsänän tıuğanday; 
İlde talap yörömäśkä, 
Keşe ķanın ķoymaśķa; 
İl ınyıĥın yäşerep, 
Yergä kümep ķuymaśķa; 
Tapķan-tayanğan barı 
Ĥis ayırım bulmaśķa; 
Köslönökö — bayman, tip, 
Еśerźe sit kürmäśkä; 
Ķıźğa äsä bulğandı 
Hur äsä, tip kämĥetep, 
Balaların ĥıuğa atıp, 
Unday yola ķılmaśķa,— 
Tigän ildeņ antı bar. 
Ķustım şunı totmanı, 
Kösö yetkän yändärźeņ 
Barın ķırźı, tuķmanı, 
Ķıyırattı, aşanı; 
Ülem tigän yauızğa 
Duś, doşmanın tabırğa, 
İldä küp ķan ķoyorğa 
Yola taba başlanı. 
Şuğa unı bıl ildän, 
Tıuıp üśkän yerenän 
Bötäĥe lä berlektä 
Sitkä ķıuıp taşlanı. 
Häźer ildän yıraķta 
Üźe yäşäy tarlıķta, 
Ğümere ütä zarlıķta; 
Şuğa unıņ töś-başın 
Ülem, ķartlıķ ķaplanı», — 
Tiyep, bıl ķart ĥöylägäs, 
Şülgän eşte aņlağan, 
Şul ilde barıp kürergä, 
Ni barını belergä 
Ķarttan yulın ĥorağan, 
Ķart yäşermäy ĥöylägän. 
Ay kitkän, ti, yıl kitkän, 
Küp yılğa, tauźar ütkän. 
Ķayźa ğına tön bulĥa, 
Şunda yatıp yoķlağan. 
Barıp sıķķan ber yergä, 
Osrağan ber külgä, 
Siten ķuğa uratķan, 
Tomboyoķtar yaprayıp, 
Tik ağastay, säskä atķan; 
Ĥaźmıt tügel, ķırsın töp, 
Öyräk, aķķoş, ķır ķaźı 
Yöźöp yöröy — şunday küp. 
Küldä yatķan balığı, 
Yaltuş, sabaķ, surtanı 
Bergä yöźöp uynayźar, 
Ber-bereĥenä teymäyźär. 
Bını kürgäs, tuķtağan, 
Arıślan ķılını alıp, 
Mäskäü yaĥamaķ bulğan, 
Balıķ aulamaķ bulğan. 
Mäskäüenä ĥap eźläp, 
Ķuyı tallıķķa ķarap, 
Atlap alğa kitkändä, 
Tal töbönä yetkändä: 
Talda ĥayrap ultırğan, 
Ĥanduğastı ķuşarlap, 
Äbersendär teźelgän; 
Yağılbay źa, ķarsığa, 
Tağı turğay kürengän. 
Tau bitenä küź ĥalĥa,— 
Ķuy-ĥarıķ ta, büre lä, 
Ätäs, tauıķ, tölkö lä 
Ber tirägä yıyılğan. 
Şülgän kürep, tuķtağan, 
Ķart ĥüźene iślägän: 
«Täü batşağa barayım, 
Ĥaray seren beläyem, 
Ķaytıuźa yul ıņğayı 
Barın aulap ķarayım»,— 
Tiyep Şülgän uylağan, 
Arıślanına mengän dä, 
Üź yulına ıķlağan. 
Kitep barğan sağında, 
Ķasıp ultırğan Zärķumğa 
Şülgän kilep tap bulğan. 
Zärķum bınan ĥoraşķan, 
Şülgän tanmay ĥöyläşkän. 
Zärķum üźen Äzräķä — 
Deyeü batşa ulı tip, 
Ser yäşerep aldaşķan. 
Äzräķägä barırğa, 
Küp büläktär birergä, 
Bergä alıp kitergä; 
Yänşişmänän ĥıu alıp, 
Telägänsä birergä 
Zärķum unı dimlägän; 
Şülgän serźe belmägän. 
Bılar bergä kitkän, ti, 
Bılar küp yer ütkän, ti; 
Ber saķ yergä totaşķan, 
Üźe kükkä olğaşķan 
Ķara nämä kürengän. 
Bolot mikän, tau mikän? 
Tau tir ineņ — ķaynay, ti, 
Bolot tiĥäņ — şaulay, ti, 
Şülgän bığa aptırap, 
Yuldaşınan ĥoray, ti. 
Zärķum uğa bılay ti: 
«Ul kürengän ķarasķı — 
Ĥarayźı ĥaķlap torousı, 
Beźźe kürep kileüse 
Źur deyeüźeņ beräüĥe. 
Tuķta, ĥin aź kötöp tor, 
Oşo urında torop tor, 
Min täü barıp äytäyem, 
Ķunaķ kilde, tiäyem, — 
Beźźe kilep alır ul, 
Ĥarayğa alıp barır ul»,— 
Tip, Şülgände ķaldırğan. 
Üźe deyeügä barğan, 
Yuldaşımdı, üźemde 
Ĥarayğa ilt, tip ĥorağan. 
Deyeü häbär itkän, ti, 
Batşa serźe ĥiźgän, ti, 
Deyeüźärgä ķuşķan, ti. 
İke tolpar yetäkläp, 
Batır irźäy olpatlap, 
Źur ķunaķtay yüpätläp, 
Ber źur deyeü kilgän, ti, 
Şülgän menän Zärķumdı 
Ĥarayğa alıp kitkän, ti. 
Ĥarayğa barıp yetkän ĥuņ, 
Şülgände Zärķum ķaldırıp, 
Häbär iteüen belderep, 
Üźe ĥarayğa ingän, ti, 
Batşağa ķul birgän, ti, 
Äzräķäneņ yanında 
Ataĥını kürgän, ti. 
Ķäĥķäĥä menän Äzräķä 
Ural turında uylaşıp, 
İkäü-ara ĥöyläşep, 
Aptıraşıp, alyaşıp 
Ultırğan saķ ikän, ti. 
Ĥınsı deyeüźär kilep, 
Ber ķart deyeü bik belep: 
«Anau saķta, ay, batşam, 
Ber yäş bala tıuğanda, 
Şunıņ tauışı kilgändä, 
Küktä osķan deyeüźär 
Barı ķolap töşkäyne. 
Balanı urlap alırğa, 
Ülterep yuķ ķılırğa 
Barğan deyeü, yendärźeņ, 
Bala tekläp ķarağas, 
Totorğa tip uķtalğas, 
Barğan bere ķurķıuźan 
Yöräge ķubıp ülgäyne. 
Şul balanıņ sıķķanın, 
İlgä yaķınlaşķanın, 
«Alam» tigän uyınıņ 
Yänşişmägä töşöüźän 
«Şişmä ķurķıp ķaynauın, 
Yartılaş ĥıuı ķaytıuın 
Häbär itep alğaynıņ — 
Źur ķayğığa ķalğaynıņ. 
Batşam, sara eźläyek, 
Ķul ķauşırıp tormayıķ; 
Beräy keşe tabayıķ, 
Samrau ķoştoņ Aķbuźın 
Keşe aşa alayıķ, 
Ĥis bulmaĥa — urlayıķ». 
Äzräķä: «Aķbuźattı alırğa, 
Uğa eyär ĥalırğa 
Yä bulmaĥa, ul attı 
Bıl donyanan yuyırğa 
Еte deyeü yebärźem. 
Küktä torğan buź attıņ 
Urının üźem kürgäźźem. 
Ular barıp baśtırźı, 
Tota almağas yaķşılap, 
At ularğa kilmäne, 
Deyeüźärem ğärlektän 
Kire ilemä inmäne: 
Küktä ķaldı hur bulıp, 
«Еtegän» tigän isemdä 
Mäņge ķaldı ut bulıp. 
«Ĥis bulmaĥa ĥarı atın 
Alayım», tip uylanım. 
Ayźan tıuğan ķıźı bar,— 
Şunı urlap ķaranım. 
Ķıźı totķon bulĥa la, 
Atı büläk bulĥa la,— 
Ul at ĥaman kilmäne, 
Ĥis telägem bulmanı. 
Häźer beźgä şul käräk: 
Keşe bulğan ir käräk, 
Ķoyaş ķıźı Ĥomayźı 
Arbay alır ir bulĥın, 
Bıl donyala ber bulĥın. 
Ķıź, yaratıp yegette, 
Aķbuź menän bulattı 
Büläk iterźäy bulĥın. 
Buź at mener ir tapĥaķ, 
Ķıź teläĥä, ķıź birep, 
Mal teläĥä, mal birep, 
Baş bulam tip ımĥınĥa, 
Beräy ilgä baş ķılıp, 
Ul yegette arbaĥaķ,— 
Beź Uraldı yeņerbeź, 
Еr öśtöndä keşenän 
Tarlıķ-mazar kürmäbeź, 
Telägänebeź iterbeź, ' 
Barın ķulda totorboź!» — 
Tigän ĥuņ Äzräķä, 
Zärķum, alğa sıķķan da, 
Batşağa baş eygän dä, 
«Min Uraldıņ ağaĥın 
Alıp kildem»,— tigän, ti 
Üź häyläĥen aņlatıp, 
Teźep ĥöyläp birgän, ti. 
Barıĥı la şatlanğan, 
Zärķum batşa aldında 
Maķtau alıp, danlanğan. 
Şülgän ĥarayğa ingäs, 
Äzräķä urın kürĥätkän, 
Bik yüpätläp, olpatlap, 
Taķ yanına ultırtķan, 
Zärķumdı ul — ulım, tip, 
Ķäĥķäĥäne — duśım, tip, 
Aldap-yoldap tanıtķan. 
Ni teläĥä, şul äźer,— 
Źur ķunaķtay ĥıylatķan, 
Bar baylığın kürĥätkän; 
Ĥaray ķıźźarın yıyıp, 
Ĥılıuźarın küźlätkän 
Törköm-törköm ķıźźarı — 
Barıĥı ĥaylap ķuyğanday, 
Küźźeņ yauın alırźay, 
Kürgändär taņ ķalırźay. 
Kümäk ķıź urtaĥında: 
Buź taştar araĥında 
Ayırım börtök ınyılay, 
Küktä balķıp yämlängän 
Yondoźźarźıņ ayınday; 
Ĥılıuźarźıņ bitendä 
Ayırım torğan miņendäy, 
Tipĥän-tuğay üläne 
Yämläp torğan gölöndäy — 
Ĥılıuźarźıņ ĥılıuı 
Ayĥılıuźı kürgäs tä, 
Şülgän küźen tekägän, 
Tüźemlegen yuğaltıp, 
Zärķumğä bını ĥöylägän. 
Zärķum unı «ĥeņlem», tip, 
Keyäü itäm ĥine»,—tip, 
Şülgände ul aldağan, 
Şülgän bığa yän atķan; 
«Atama häźer äytäm», tip, 
Zärķum unı yıuatķan. 
Äzräķä eşte aņlağan, 
Alap ĥalıp, Ķot tauğa 
Bar deyeüźe yıynağan. 
Ayĥılıuźı saķırıp, 
Aulaķ yergä aldırıp, 
Urlanğan ķıź ikänen 
Şülgängä ĥis äytmäśkä, 
Ĥarayźan sığıp yörömäśkä, 
«Min äytkände totmaĥaņ, 
Başıņ öźöp aşarmın, 
Käüźäņ utķa taşlarmın»,— 
Tigän ĥüźen aņlatķan, 
Ayĥılıuźı ķurķıtķan. 
Danlı tuyın ķorğan ĥuņ, 
Şülgän keyäü bulğan ĥuņ, 
Ķıź źa ĥılıu bulğanğa, 
Еgette lä ĥöygängä, 
Şülgän şuğa mauığıp 
Bıl ĥarayğa yotolğan, 
Bötä eşe onotolğan. 
Berźän-ber kön Äzräķä 
Zärķum menän Şülgängä 
Samrau batşanıņ ķıźın, 
Bulat ķılıs, Aķbuźın 
Ala torğan yulını, 
«Aķbuźatķa mengän ir, 
Bulat ķılıs totķan ir — 
Bötä donya yöźöndä 
İņ źur batır bulıuźı, 
Barın baş eyźereüźe 
Teźep ĥöyläp aņlatķan», — 
Törlö yaķlap samalap, 
Ķul tamırını tartķan. 
Şülgängä bını aņlatķas, 
Ĥomayźı il maķtağas, 
Yauğa ķalĥa, aźağı 
Deyeü źä biräm tigäs, 
Şülgän barmaķ bulğan, ti, 
Ĥomayźı almaķ bulğan, ti. 
Zärķum, Şülgän ikäüĥe 
Üź-araĥı ĥöyläşep, 
Ber deyeügä mengäşep, 
Samrau batşa ilenä 
İkäü bergä kitkän, ti, 
Küź asıp, küź yomğansı 
Barır yergä yetkän, ti. 
Bılar deyeüźän töşkändär, 
Şunda käņäş ķorğandar, 
Ĥüź ıņğayı kilgändä, 
Zärķum ĥöyläp kitkän dä, 
Ural turında ĥüź asıp, 
Bılay tiyep, äytkän, ti: 
«Bınan bik yıraķ tügel 
Ajdaĥa-yılan ile bar, 
Ķäĥķäĥä tigän batşa bar. 
Şul batşanıņ ķulında 
Yauğa ķarşı ut bulır, 
Telägändä — ĥıu bulır, 
Еl-dauıldar ķuptarır 
Ber hikmätle tayaķ bar. 
Anğarmaśtan-nitmäśtän, 
Beräüĥe lä kötmäśtän, 
Ber batır ir kilgän dä, 
Urlapmılır, nisekter, 
Şul tayaķtı alğan da — 
Batşaĥın da ĥörgän, ti, 
Bötä ilen alğan, ti; 
Ural batır bulam min, tip, 
Üźe batşa bulğan, ti», — 
Tiyep Zärķum Şülgängä 
Barın ĥöyläp birgän, ti. 
Şülgän Ural ĥaulığına, 
Ber yağınan, şatlanğan, 
«Ural öśtön bulır, tip, 
«Min yörönöm, il giźźem, 
İldä batır tanıldım», — 
Tiyep, Ural maķtanır, 
İlgä ķaytķas ĥöyläner, 
Barına yaķşı kürener», 
Tiyep, Şülgän Uraldan, 
Ber yağınan, könläşkän. 
«Aķbuźatķa mengändä, 
Bulat ķulda bulğanda, 
Ber ni ķarşı kilälmäś, — tip, 
Zärķum, Şülgän ĥöyläşkän. 
Zärķum, bergä kilĥä lä, 
Serźäş bulıp yöröĥä lä: 
«Ĥomayźı Şülgän alır źa, 
Aķbuźatķa mener źä, 
Bulat ķılıs totor źa, 
Beźźän öśtön bulır, tip, — 
Ul da estän könläşkän. 
Şülgän menän ber bulayım, 
Batırlığın ĥınayım, 
Yä ülterep Uraldı