تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

قوْجانینگ آتی

+0 BƏYƏN

قوْجانینگ آتی 

بیر زامانلاردا بیر اوْبادا پۇقارا قوْجا یاشاپدیر. اوْنۇنگ اۆیتگِشیک آق بدِوی بوْلانلیغی اۆچین، حاتدا تۆچجار بایلارام اوْنگا گؤرۆبیلمزچیلیک إدیپدیرلر. تأجیرلر بۇ آت اۆچین اینگ یوْقاری نیرخ کسیپدیرلر، یؤنه قارری همیشه: "بۇ آت یؤنه بیر آتام دأل-ده، منینگ اۆچین اوْل اینسان. إیسِم، آدام یالی سیزیان دوْستۇنگی هی-ده ساتیپ بوْرمی؟" دیییپ، جوْغاپ بریأن إکن. 
بۇ قوْجا یوْقسۇل بوْلسا-دا، آتینی ساتماغا دؤزمأندیر. گۆنلرده بیر گۆن اوْل بدِوینینگ آت‌یاتاقدا یوْقدۇغینی بیلیپ قالیپدیر. اوْنۇنگ أهلی قوْنگشی-قوْلاملاری ییغنانیشیپ: 
– سن آدامینگ بیدِرِگی إکنینگ. بیز ایرۇ-گیچ شۇ آتینگ گۆرۆم-جۆرۆم إدیلجکدیگینی بیلیأردیک. اوْنی ساتان بوْلسانگ، قوْوی بوْلاردی. بۇ بت‌باغت‌چیلیغینگ اۇلۇسی – دیییپدیرلر. 
قوْجا: – بیله زاتلاری ساماهیللامانگ. دینگه بدِوینگ آت‌یاتاقدا یوْقدۇغینی یاتلادایینگ، وسسالام. بیزینگ بیلیأن زادیمیز-آ دینگه شوْل، قالانلاری دینگه چاقلاما. بیز مۇنۇنگ باغتمی بت‌باغت‌چیلیقمی یا-دا حاییرمی-شرمی نأمه‌دیگینی بیلِمزوْق آخیرین، چۆنکی بۇ دینگه بوْلان واقا. ایندی نأمه بوْلجاغینام بیلیأن یوْق – دیییپدیر. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Gojanyň aty

+0 BƏYƏN

 

Gojanyň aty

 Bir zamanlarda bir obada pukara goja ýaşapdyr. Onuň üýtgeşik ak bedewi bolanlygy üçin, hatda tüçjar baýlaram oňa görübilmezçilik edipdirler. Täjirler bu at üçin iň ýokary nyrh kesipdirler, ýöne garry hemişe: “Bu at ýöne bir atam däl-de, meniň üçin ol ynsan. Eýsem, adam ýaly syzýan dostuňy heý-de satyp bormy?” diýip, jogap berýän eken.

Bu goja ýoksul bolsa-da, atyny satmaga dözmändir. Günlerde bir gün ol bedewiniň atýatakda ýokdugyny bilip galypdyr. Onuň ähli goňşy-golamlary ýygnanyşyp:
– Sen adamyň bideregi ekeniň. Biz iru-giç şu atyň gürüm-jürüm ediljekdigini bilýärdik. Ony satan bolsaň, gowy bolardy. Bu betbagtçylygyň ulusy – diýipdirler.
Goja: – Beýle zatlary samahyllamaň. Diňe bedewiň atýatakda ýokdugyny ýatladaýyň, wessalam. Biziň bilýän zadymyz-a diňe şol, galanlary diňe çaklama. Biz munuň bagtmy betbagtçylykmy ýa-da haýyrmy-şermi nämedigini bilemzok ahyryn, çünki bu diňe bolan waka. Indi näme boljagynam bilýän ýok – diýipdir.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

ساتین آلنان عاقیل

+0 BƏYƏN
ساتین آلنان عاقیل 

بیر بار إکن، بیر یوْق إکن، قادیم زاماندا بیر غاریپ أر-عایال بار إکن. بۇلار گیجه-گۆندیز هارس اۇرۇپ ایشله‌سه‌لر-ده ایکی چاغاسینی إکلأپ بیلمأن، قاراگۆنه قالیپ یؤرنمیشلر. گۆنلرینگ بیرینده أری عایالینا: 
– من بیله‌کی اوْبالارا آیلانیپ گؤره‌یین، مۇنیمیزدان دۆشه‌وۆنتلیرأک ایش تاپسام، گؤچۆپ گیده‌لی – دیین. 
عایالی: 
– گیتسنگ گیت. آیلانیپ گؤر، بلکی، قوْوی إکلنچ تاپارسینگ – دیییپدیر. 
غاریپ قوْنگشۇلاریندان اۆچ تنگگه قارض آلیپ، یوْلا دۆشۆپدیر. بیرنأچه اوْبانی آیلانیپ، ایلینگ نأهیلی إکلنچ إدیأنینی گؤرۆپدیر. یؤنه هیچ یرده-ده بوْله‌لینلیک یوْقدۇغینا گؤز یتیریپ، اؤز ایلینه دوْلانیپدیر. اوْل یوْلدا بیر آقساقغال آداما دۇشۇپ، حال-آحوال سوْراشیپدیر. اؤزۆنینگ إکلنچ گؤزلأپ چیقاندیغینی آیدیپدیر. آقساقغال اوْنگا: 
– عاقیل ساتیان، اوْغلۇم، إکلنچدن قالدیم – دیین. 
– عاقیلی نأچه‌دن بریأنگ؟ 
– بیری بیر تنگگه. 


آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Satyn alnan akyl

+0 BƏYƏN

Satyn alnan akyl

Bir bar eken, bir ýok eken, gadym zamanda bir garyp är-aýal bar eken. Bular gije-gündiz hars urup işleseler-de iki çagasyny ekläp bilmän, garagüne galyp ýörenmişler. Günleriň birinde äri aýalyna:

– Men beýleki obalara aýlanyp göreýin, munymyzdan düşewüntliräk iş tapsam, göçüp gideli – diýen.
Aýaly:
– Gitseň git. Aýlanyp gör, belki, gowy eklenç taparsyň – diýipdir.
Garyp goňşularyndan üç teňňe karz alyp, ýola düşüpdir. Birnäçe obany aýlanyp, iliň nähili eklenç edýänini görüpdir. Ýöne hiç ýerde-de bolelinlik ýokdugyna göz ýetirip, öz iline dolanypdyr. Ol ýolda bir aksakgal adama duşup, hal-ahwal soraşypdyr. Özüniň eklenç gözläp çykandygyny aýdypdyr. Aksakgal oňa:
– Akyl satýan, oglum, eklençden galdym – diýen.
– Akyly näçeden berýäň?
– Biri bir teňňe.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

خودای‌بردی غورقاق بیلن تیلکی

+0 BƏYƏN

 

خودای‌بردی غورقاق بیلن تیلکی

 

بیر بار اکن، بیر یوق اکن، خودای‌بردی دیین بیر آدام بار اکن. اول اؤرأن غورقاق اکن. مؤجکدیر شاغال-آ بیله-ده دورسون، تیلکیدن داغام غورقار اکن. اونونگ ایکی سانی عایالی بار اکن. بیر گوندن بیر گون مونونگ عایاللاری‌نینگ هر هایسی بیر آلاچا دوقاپدیر. خودای‌بردی بو آلاچالاری ساتماق اوچین یابیسینی مونوپ، بازارا اوغراندا، عایاللاری حالوا هم سویجی سارغاپدیرلار. اول یابیسینی لونگقولدادیپ باریارکا، اؤنگوندن بیر تیلکی چیقیپ: 
- خودای‌بردی، نیرأ گیتجک، هوْو! - دیییأر. 
خودای‌بردی غورقاق تیلکیدن چکینجیرأپ، دوغروسوندان گلیپدیر: 
- آی، عایاللاریم بیر-ایکی آنی آلاچا دوقاپدیرلار-دا، شونی "ساتیپ گل" دیییپ ایبردیلر - دیییأر. 
اوندا تیلکی: 
- بازاردا ساتجاق بولوپ یؤرمه-ده، مانگا ساتای، هألی بازاردان غایدانگدا، پولونگی اؤنگوندن ییقارار-دا برأیرین - دیییأر. 
خودای‌بردی غورقاق بولسا: 
- بولجاق اوندا، یؤنه سن منی کؤپ غاراشدیرایماغین، بازاردان گلیأنچأم، اؤنگومدن چیقاریپ، تایین ادیپ دورگین! - دیییأر. 
تیلکی: 
- آی، سن آرقایین بولای، اؤنگونگدن پولونگی تاییار ادیپ غویارین - دیییأر.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Hudaýberdi gorkak bilen tilki

+0 BƏYƏN


Hudaýberdi gorkak bilen tilki

 

 

 

 

 

 

 

Bir bar eken, bir ýok eken, Hudaýberdi diýen bir adam bar eken. Ol örän gorkak eken. Möjekdir şagal-a beýle-de dursun, tilkiden dagam gorkar eken. Onuň iki sany aýaly bar eken. Bir günden bir gün munuň aýallarynyň her haýsy bir alaça dokapdyr. Hudaýberdi bu alaçalary satmak üçin ýabysyny münüp, bazara ugranda, aýallary halwa hem süýji sargapdyrlar. Ol ýabysyny loňkuldadyp barýarka, öňünden bir tilki çykyp:
- Hudaýberdi, nirä gitjek, how! - diýýär.
Hudaýberdi gorkak tilkiden çekinjiräp, dogrusundan gelipdir:
- Aý, aýallarym bir-iki any alaça dokapdyrlar-da, şony “Satyp gel” diýip iberdiler - diýýär.
Onda tilki:
- Bazarda satjak bolup ýörme-de, maňa sataý, häli bazardan gaýdaňda, puluňy öňünden ýykarar-da beräýerin - diýýär.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

یولبارس بیلن تیلکی حکایاسئ

+0 BƏYƏN

یولبارس بیلن تیلکی حکایاسئ 

آتا صالخ

خالق شاهئرئ آتا صالخ،تورکمنستان ئنگ شوردپه اوباسئندا دایخان ماشغالاسئندا اؤنوپ ، اؤسن بیر شاهئردئر.

 اول یاشلئقدا گؤز لرینی الدن بریپ دیر. اونونگ ایلکی غوشغو کلیاتئ 1939 یئلئندا چاپ ادیلیپ دیر.

« الهام ، لیریکی وساتیرا، یولبارس وتیلکی، شاغال بیلن حوروز،خاتئن ئنگ گولکوسی» ، یالئ کیتاپلار

 اونونگ اثرلری دیر. 1951 یئلئندا شاهئرئنگ « سایلانان اثرلری » اوقوجئلارا غاوشورئلدئ.


یولبارس وتیلکی.

غادئم اییأمده بیر تیلکی بار اکن،

غاپئرغاسئن سانایمالئ حور اکن.

توقایدا بیر یولبار دوشوپدئر اونگا،

دیییپ دی: « یری دوست، نأم بولیار سانگا ؟»

تیلکی هم یولبارسئنگ غولاینا بارئپ،

دیییپ دیر: « دینگه ائنها من شیله

آغئر حالا دوشدوم، بیر کؤمک ایله.

نأمه ایشله جگمی بیلیپ بیله موق،

اجیزله دیم، آو ـ هم ادیپ بیله موق ».



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Şeir,

دؤخأ غوجا اوغلی دألی دومرول

+0 BƏYƏN

دؤخأ غوجا اوغلی دألی دومرول
    اوغوز ایللرینده دؤخأ غوجا اوغلی دألی دومرول دیین بیر أر باردی. اول بیر غوری چایینگ اوستوندن کؤپری غوروپ، کیم شوندان گچسه، اوتوز اوچ آقجا  آلیپ، گچمه‌دیکدن-ده، غایتا اورا-اورا، قیرق آقجا آلاردی. مونی اتمه‌سینینگ سبأبی اونونگ اؤزونه آشا گؤونی یتردی. اونسونگ اول: "دونیأده مندن دألی، مندن گویچلی أر تاپیلسا، اول منینگ بیلن سؤوِشه چیقسا. شوندا منینگ أرلیگیم، باتیرلیگیم، چالاسینلیگیم، ییگیتلیگیم روما، شاما یتیپ، عألمه یایراردی!" دییردی. 
بیر گون شول کؤپرونینگ یاماجینا بیر اوبا گؤچوپ گلدی. شول اوبادا بیر یاغشی ییگیت دونیأدن اؤتدی. آللانینگ امری بیلن اول ییگیت اؤلدی. کیمسه اوغول دییو، کیمسه غارداش دییو، آغلاشدیلار. اول ییگیت اوچین اولی یاس باغلاندی. دوُیدانسیز یردن دألی دومرول بو اوبا آتینی چاپدیریپ یتیپ گلدی، آیدار:
– منینگ کؤپرومینگ یانیندا نأمه اوچین آغلارسینگیز، بو یاس، بو غووغا نأمه؟ 
اولار:
– خانیم، بیزینگ بیر یاغشی ییگیدیمیز باردی، شول اؤلدی، شونونگ اوچین آغلاشاریس – دیییپ، جوغاپ بردیلر. 
دألی دومرول: 
– سیزینگ اول ییگیدینگیزی کیم اؤلدوردی؟ – دییدی. 
اولار آیتدیلار: 
– آللا تعالادان بویروق بولدی. آل غاناتلی عزراییل اونونگ جانینی آلدی. 
دألی دومرول: 
– اول آدامینگ جانینی آلیان عزراییل دیییأنینگیز کیمدیر؟ – دیییپ سورادی. – اَی، قادیر آللا، بیرلیگینگ، بارلیگینگ حاقی اوچین عزراییلی بیر منینگ گؤزومه گؤرکز! اونونگ بیلن سؤوِشه‌یین، چکیشه‌یین، دیکلشه‌یین، بو یاغشی ییگیدینگ جانینی غوتارایین! غایدیبام عزراییلی یاغشی ییگیتلرینگ جانینی آلماز یالی اده‌یین! – دییدی.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Dəstan,

Döwhä goja ogly Däli Domrul

+0 BƏYƏN

 

Gorkut Atanyň kitaby:

 Döwhä goja ogly Däli Domrul 

Oguz illerinde Döwhä goja ogly Däli Domrul diýen bir är bardy. Ol bir gury çaýyň üstünden köpri gurup, kim şondan geçse, otuz üç akja (akja: teňňe, pul – Ak Welsapar) alyp, geçmedikden-de, gaýta ura-ura, kyrk akja alardy. Muny etmesiniň sebäbi onuň özüne aşa göwni ýeterdi. Onsoň ol: “Dünýäde menden däli, menden güýçli är tapylsa, ol meniň bilen söweşe çyksa. Şonda meniň ärligim, batyrlygym, çalasynlygym, ýigitligim Ruma, Şama ýetip, äleme ýaýrardy!” diýerdi.
Bir gün şol köprüniň ýamajyna bir oba göçüp geldi. Şol obada bir ýagşy ýigit dünýäden ötdi. Allanyň emri bilen ol ýigit öldi. Kimse ogul diýu, kimse gardaş diýu, aglaşdylar. Ol ýigit üçin uly ýas baglandy. Duýdansyz ýerden Däli Domrul bu oba atyny çapdyryp ýetip geldi, aýdar: 
   – Meniň köprümiň ýanynda näme üçin aglarsyňyz, bu ýas, bu gowga näme?
   Olar: 
   – Hanym, biziň bir ýagşy ýigidimiz bardy, şol öldi, şonuň üçin aglaşarys – diýip, jogap berdiler.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Dəstan,

غارری آتانینگ نصیحتلاری

+0 BƏYƏN

غارری آتانینگ نصیحتلاری

بیر بار اکن بیر یوق اکن ، قدیم زماندا بیر پادشاه بار اکن. او پادشاه عیال -ارکک دییمأن، غارری آدم بولسا، چؤله تاشلار اکن. بول پادشاه نینگ اؤز نوکر لریندان بیرینینگ غارری آتاسی بار اکن. اوْل بیر گون غارری آتاسینی آرقاسینا آلیب ، بیر چؤله تاشلاماق اوچین اوغرایار. باریارکا، خالیص یاداب" بیر آزجیق دینج آلاین" دییب، بیر توممِگینگ اوستونده اوتوریأر. شول وقت آتاسی لاح لاح ادیب گولیأر.

اوندا اوغلی :
آتا ، من سنی چؤله تاشلاماغا باریارین 

سن بولسا  گولیأرسینگ-لا بول نامه بولدیغی ؟ دییأر.

 

 

 





آتاسی: اوغلوم ، من هم بیر وقتلار آتامی چؤله تاشلاماق اوچین باریارکام، شول توممگینگ اوستونده دینجیمی آلیپدیم.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,