قارا ایلان

  بئله دئییرلر کی، بیر باغبان وارمیش. بو باغبانین گؤزونون آغی قاراسی بیر اوغلو وارمیش. بو باغبان اوغلونا یاخشی تربییه وئریبمیش. بیر گون باغبان حَیطینده یئر بئلله‌ینده بیر قارا ایلانلا آغ ایلانین بیر-بیرینه سارماشیب یاتدیغینی گؤرور. باغبانین آغ ایلانین قارا ایلانلا سارماشیب یاتدیغینا آجیغی توتور، او بئل ایله قارا ایلانی وورماق ایسته‌ییر، بئل آغ ایلانا دَییر. قارا ایلان قاچیب گئدیر. باغبان آغ ایلانی تورپاغا باسدیریب ائوینه گئدیر. بو حادیثه‌دن نئچه ایللر کئچیر. باغبانین اوغلو بؤیویور. اونون ائولنمک واختی گلیب چاتیر. باغبان کند آغ‌ساققاللارینی ییغیب مصلحت ائله‌ییر. آغ‌ساققاللارین بیری باغبانا دئییر کی، توی ائله، آما احتیاطلی اول. گلینی ائوه سالاندا قاپیدا دور، ایچری هر آدامی بوراخما. باغبان توی ائدیر، گلینی گتیرنده قاپیدا دورور. ایچری هئچ کسی بوراخمیر. قارا ایلان گلینین دونونون آلتیندا ایچری کئچیر. گئجه نئچه دفعه  ایسته‌ییر کی، باغبانین اوغلونو چالسین، ائشیکده‌کی  آداملارین باغبانا ائتدیکلری دوعانی ائشیدیب، اوغلانی چالمیر. سحر اولور. همین آغ‌ساققال کیشی سحر تئزدن باغبانین ائوینه گلیر. باغباندان سوروشور کی، بیر حادیثه  باش وئرمه ییب کی؟ باغبان سؤیله‌ییر کی، یوخ. آغ‌ساققال دئییر:

  – اوغلون یاتان اوتاغا کئچک. 

      همین اوتاغا کئچیرلر. آغ‌ساققال دئییر: 

      – دؤشگی قالدیرین. 

      دؤشگی قالدیریرلار، آلتیندان قارا ایلان چیخیر. ایلان گئتمک ایسته‌ینده، آغساققال اونو ساخلاییر. سوروشور کی، ائی آللاهین حئیوانی، بس نه یاخشی سن بو اوغلانی چالمادین؟ ایلان دئییر: 

      – باغبانین آداملارا ائله دیگی یاخشیلیغا گؤره، اوغلونو وورمادیم. 

      آغ‌ساققال سوروشور: 

      – داها باغبانلا ایشین یوخدو کی؟ 

      ایلان دئییر: 

      – باغبان منیم ایستکلی سئوگیلیمی اؤلدوروب، من ده اونون بیرجه اوغلونو اؤلدورملی‌یم. 

      آغ‌ساققال دئییر: 

      – سنین سئوگیلینی دیریلتسم باغباندان ال چکرسنمی؟ 

      ایلان دئییر: 

      – یوخ. آغ‌ساققال سببینی سوروشور. ایلان دئییر: 

      – بو حادیثه دن اون ایل کئچیب. منیم سئوگیلیم همنکی کیمی قالیب، من ایسه قوجالمیشام. اولا بیلسین کی، او داها منی سئومه‌سین. 

      آغ‌ساققال دئییر: 

      – سنی نئجه، جاوانلاشدیرسام بو باغباندان ال چکرسنمی؟ 

  ایلان خئیلی دوشونور. نهایت، راضیلاشیر. آغساققال باغباندان سوروشور: 

      – آغ ایلانی هاردا باسدیردیغینی بیلیرسنمی؟ 

      باغبان دئییر: 

      – بیلیرم. 

      همن یئره گلیرلر. باغبان یئری قازیر، آغ ایلانی چیخاریرلار. آغساققال اونو دیریلدیر. آغ ایلان دوغرودان دا قارا ایلانا نیسبتن جاوان اولور. آغ‌ساققال قارا ایلانی جاوانلاشدیریر. هر ایکی ایلان قول-بویون اولورلار. سونرا قارا ایلان آغ‌ساققاللا خوداحافیظلشیب گئدیر. اؤزو ده سؤز وئریر کی، بیر ده باغبانلا ایشی اولمایاجاق. 

    باغبان دا آغ‌ساققالا میننتدارلیق ائله‌ییر. او گوندن باغبان شاد-خوررم عؤمور سورمه‌یه باشلاییر. 

Qara ilan

Belə deyirlər ki, bir bağban varmış. Bu bağbanın gözünün ağıqarası bir oğlu varmış. Bu bağban oğluna yaxşı tərbiyə veribmiş. Bir gün bağban həyətində yer belləyəndə bir qara ilanla ağ ilanın bir-birinə sarmaşıb yatdığını görür. Bağbanın ağ ilanın qara ilanla sarmaşıb yatdığına acığı tutur, o bel ilə qara ilanı vurmaq istəyir, bel ağ ilana dəyir. Qara ilan qaçıb gedir. Bağban ağ ilanı torpağa basdırıb evinə gedir. Bu hadisədən neçə illər keçir. Bağbanın oğlu böyüyür. Onun evlənmək vaxtı gəlib çatır. Bağban kənd ağsaqqallarını yığıb məsləhət eləyir. Ağsaqqalların biri bağbana deyir ki, toy elə, amma ehtiyatlı ol. Gəlini evə salanda qapıda dur, içəri hər adamı buraxma. Bağban toy edir, gəlini gətirəndə qapıda durur. İçəri heç kəsi buraxmır. Qara ilan gəlinin donunun altında içəri keçir. Gecə neçə dəfə istəyir ki, bağbanın oğlunu çalsın, eşikdəki adamların bağbana etdikləri duanı eşidib, oğlanı çalmır. Səhər olur. Həmin ağsaqqal kişi səhər tezdən bağbanın evinə gəlir. Bağbandan soruşur ki, bir hadisə baş verməyib ki? Bağban söyləyir ki, yox. Ağsaqqal deyir:

– Oğlun yatan otağa keçək.

Həmin otağa keçirlər. Ağsaqqal deyir:

– Döşəyi qaldırın.

Döşəyi qaldırırlar, altından qara ilan çıxır. İlan getmək istəyəndə, ağsaqqal onu saxlayır. Soruşur ki, ey Allahın heyvanı, bəs nə yaxşı sən bu oğlanı çalmadın? İlan deyir:

– Bağbanın adamlara elədiyi yaxşılığa görə, oğlunu vurmadım.

Ağsaqqal soruşur:

– Daha bağbanla işin yoxdu ki?

İlan deyir:

– Bağban mənim istəkli sevgilimi öldürüb, mən də onun bircə oğlunu öldürməliyəm.

Ağsaqqal deyir:

– Sənin sevgilini diriltsəm bağbandan əl çəkərsənmi?

İlan deyir:

– Yox. Ağsaqqal səbəbini soruşur. İlan deyir:

– Bu hadisədən on il keçib. Mənim sevgilim həmənki kimi qalıb, mən isə qocalmışam. Ola bilsin ki, o daha məni sevməsin.

Ağsaqqal deyir:

– Səni necə, cavanlaşdırsam bu bağbandan əl çəkərsənmi?

İlan xeyli düşünür. Nəhayət, razılaşır. Ağsaqqal bağbandan soruşur:

– Ağ ilanı harda basdırdığını bilirsənmi?

Bağban deyir:

– Bilirəm.

Həmən yerə gəlirlər. Bağban yeri qazır, ağ ilanı çıxarırlar. Ağsaqqal onu dirildir. Ağ ilan doğrudan da qara ilana nisbətən cavan olur. Ağsaqqal qara ilanı cavanlaşdırır. Hər iki ilan qol-boyun olurlar. Sonra qara ilan ağsaqqalla xudahafizləşib gedir. Özü də söz verir ki, bir də bağbanla işi olmayacaq.

Bağban da ağsaqqala minnətdarlıq eləyir. O gündən bağban şad-xürrəm ömür sürməyə başlayır.