تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

DİLBER HEM PADİŞAHIN OOLU

+0 BƏYƏN

DİLBER HEM PADİŞAHIN OOLU

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Varmış bir vakıt bir däduylan bir babu, varmış onnarın bir kızı hem bir çocuu, kız dünnä gözeliymiş. Dädunun babusu öler, dädu dul kalmış. Şindi dädu genä evlener, alayor bir cadı babusu. 
Şindi o babu deer däduya: “Götür da kaybet kızlan çocuu, her kaybetmäsan bän seni braacam”. 
Dädunun pek canı acırmış, uşaklarnı kaybetmää, ama babunun hatırından çıkamamış. Şindi dädu koşêr keçiyi taligaya, pindirer kızlan çocuu taligaya da götürer daa içinä. Şindi dädu deer uşaklarna: “Oturun siz burda, bän da gidecäm biraz odun kesmää, ama siz işideceenis nacaan sesini”. 
Şindi uşaklar kalmış daa içindä, gideer odun kesmää, ama dädu bir boş susak baalamış bir fidana. Lüzgär salladıkçan, susak yaparmış: “trak, trak”. Uşaklar da sanırmış, bobası odun kesärmiş. Bobaları sa gelmiş evä, uşakları braamış orda. Şindi uşaklar sabahlen kalkmışlar da gitmişlär daa içinä bobasını aaramaa. Gidärkan, onnar görerlar o susaa lüzgäryestikçän, o susak sallanırmış da yaparmış: “tak, trak”. Şindi uşaklar o susaan yanında aalarmışlar hem türkü çalarmışlar da därmişlär: 
“Trak, trak susacıım 
Bizi kaybedän bobacıım”. 
Şindi o uşaklar aalayorlar o susaa da çekederlar evä gelmää. 
Gelirkan, çocuk susamış, görmüş bir canavar izindä varmış biraz su da çocuk demiş kakusuna: “Kaku, bän içecäm bu canavar izindän biraz su”. 
Kakusu da demiş: “İçmä kardaşım, zerä olursun bir canavar da beni braarsın da gidärsin”. 
Çocuk seslemiş kakusunu da içmemiş. Şindi giderlar taa yırak, çocuk su bulamayor, çocuk pek susamış. Bulayorlar bir öküz izindä biraz su. 
Çocuk demiş kakusuna: “Kaku, bän içecäm bu öküz izindän biraz su”. 
Kakusu da demiş: “İçmä kardaşım, zerä olursun bir öküz da beni braarsın”. 
Çocuk seslämemiş da içmiş öküz izindän su da olmuş bir öküz, buynuzları altınmış, tırnakları da gümüşmüş, tüüleri da sırmaymış. Şindi kız baalayor öküzün buynuzlarına bir ip, alayor edeenä da çekeder gitmää. Gidärkan, etişerlar bir punara, o punarın yanında varmış bir kavak aacı. 
Şindi öküz deer kıza: “Pin sän bu kavak aacına. (O kavak aacında varmış bir altın sallangaç ta) Bän seni beslärim”. 
Oturayor sallangaçta. Şindi padişahın da oolunun olu düşeer o punarın yanından geçmää. Geçärkan, baksa, fidanda bir kız oturayor, ama kız dünnä gözeliymiş. 
İner faytondan padişahın oolu da gider kızın yanına da deer kıza: “İn erä, bän seni alacam”. 
Kız inmeer. Çok yalvarmış padişahın oolu kıza, kız inmemiş. Şindi padişahın oolu gider evä, alayor ustalarnı, beş kişiymişlär, alayorlar beş nacak da gelerlar kavak aacına. Bir gün, bütün gün keserlar o aacı da kesämemişlär. Avşam olayor, karannık olduynan, o öküz geler kıza, imää getirer. Kız iner erä da iyer ne getirmiş öküz imää. Şindi o öküz tutanayor yaalamaa o kavak aacını, nekadar o ustalar kesmiş o öküz hepsini yalamış, aaç genä bütün olmuş. Kız genä pinmiş kavak aacına, öküz da gitmiş daa içinä. Sabahlen gelsä ustalar hem padişahın oolu, baksalar kavak aacı bütün. 
Şindi padişahın oolu kahıra girmiş, pek kahırlanırmış, bir da babu gelmiş ta demiş padişahın ooluna: “Kahırlanma, bän indirim o kızı ordan”. 
Padişahın oolu da demiş o babuya: “Her indirisan, bän sana verim büük baaşış”. Padişahın oolu ölä demiş ta gitmiş. Şindi babu alayor bir çüven bir da elek, biraz un, biraz odun da gider o kızın yanına, başlayor unu elemää elään tepesinnän, çüveni da koymuş baş aşaa, sacää da koymuş ayakları yukarı, odunnarı da koymuş dikinä. Da babu aalarmış. 
Kız da därmiş: “Ne aalayorsun babu?” 
Babu da demiş: “Ne aalamaycam, acıktım da bilmeerim mamaliga yapmaa”. 
Da babu deer kıza: “İn ayol da üüret beni, nicäl yapayım mamaliga?” Kız iner erä babuyu üüretmää, babu tutayor kızı. Geler padişahın oolu da alayor kızı, da padişahın oolu yapayor bir büük düün. O düünä bän da gittiydim, altmış fıçı şarap içtik, altmış ta öküz idik. Bän imämişin gör – görmämişin ölä, da geldim evä aaç susuz. Da o öküzü karşı geldim, aalardı kızkardaşını, da bän söledim o öküzä, ani kızkardaşını aldı padişahın oolu. Öküz da gitti orayı.




BÖLÜM: Nağıl,

Ay belän qoyaş

+0 BƏYƏN

Ay belän qoyaş

Ay belän Qoyaş elek zamanda gel ber cirdä genä tormaqçı bulğannar. Şunnan soñ, böten qoşlarnı cıyıp, şul turıda cıyılış yasağannar. Böten qoşlar, bolarnıñ ber cirdä torularına riza bulıp, şuñar qul quyğannar.

Bolar arasında barı ber genä qoş qul quymıyça qalğan, di. Ul bulğan Yarqanat. Bütän qoşlar Yarqanattan sorağannar:

- Böten qoşlar qul quyğanda, nilektän sin genä qul quymadıñ? - digännär.

- Qulnı min, - digän Yarqanat, - şul säbäple quymadım: Qoyaş belän Ay ber cirdä genä torsalar, cil ber genä yaktan isär, ağaçlar käkre bulıp üsärlär, igennär dä Qoyaş töşkän cirdä genä üsär, Qoyaş töşmägän cirdä üsmäs, - digän.

Şunnan soñ bütän qoşlar äytkännär:

- Döres äytä şul. Qoyaş töşmägän cirdä igen üsmi inde ul, - digännär.

Ay belän Qoyaşqa ikesenä dä ber cirdä tormasqa, äylänep yörergä dip qarar çığarğannar, di. Şunnan soñ Qoyaş äytkän Yarqanatqa:

- Min sine üzemneñ yaktılığımda yörtmäm, - digän.

Şunlıqtan Yarqanat kön yaktısında çığıp yöri almıy ikän. Aña Ay süz äytmägän, şuña kürä ul Ay yaktısında bik äybät yöri, di.

Ay belän Qoyaşnıñ bolay äylänep yörüyen böten qoş-qortlar, böten xalıqlar bik döres dip qabul itkännär, di. Şunnan soñ igennär dä yaxşı bula başlağan, di.




BÖLÜM: Nağıl,

قاقائوز خالق ناغیلی

+0 BƏYƏN




قاقائوز خالق ناغیلی
Gagauz halk masalı




BÖLÜM: Çizgi Film, Nağıl,

گؤیچک فاطمانین ناغیلی

+0 BƏYƏN



Göyçək Fatmanın nağılı




BÖLÜM: Çizgi Film, Nağıl,

آلتین قارپیز اؤزبک خالق ناغیلی

+0 BƏYƏN



آلتین قارپیز اؤزبک خالق ناغیلی

Oltin tarvuz o'zbek xalq ertagi




BÖLÜM: Çizgi Film, Nağıl,

زمرد و قیمت

+0 BƏYƏN

زمرد و قیمت

(اۉزبېک خلق اېرته‌گی)

بیر زمانده کتّه‌ بیر سای بۉییده کیچکینه‌ بیر اوی بۉله‌ر اېکن. بو اویده چال، اونینگ زمرد دېگن قیزی، اۉگه‌ی آنه‌ و اونینگ قیمت دېگن ارزنده‌ قیزی تورر اېکنلر. کمپیر‌نینگ زمردنی کۉرگنی کۉزی، آتگنی اۉقی یۉق اېکن. او حدېب قیزنی اوریب، قرغه‌‌ب، اېرته‌دن کېچگچه ایشله‌ترکن، بې‌چاره‌گه بیرپس هم تینچ‌لیک بېرمس اېکن.

زمرد چیرایلی، آدابلی، ملایم، عقللی قیز اېکن. اونی بیر کۉرگن کیشی ینه‌ کۉرسه‌م دېب آرزو قیلر اېکن. خلص، او جوده‌ عجایب قیز اېکن. قیمت اېسه ایشیاقمس، اینجیق و دماغدار اېکن. اونینگ بوتون کونی اوریش-جنجل و تۉپالان بیلن اۉتر اېکن.

زمرد اېرته‌ بیلن بروقت کۉزه‌سینی کۉتریب، سای یاقه‌لب بولاق باشیگه باررکن، یۉلده اوچره‌گن لاله‌ گُللر باشلرینی اېگیب، اونگه سلام بېررکنلر. زمرد میسه‌لر اوستیده اۉتیریب دَم آلگنیده گُللر اونی آلقیشلر، بلبللر قووانیب اونگه حکایه‌لر ایتیب بېررکنلر.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Çizgi Film, Nağıl,

Zumrad va Qimmat

+0 BƏYƏN



Zumrad va Qimmat

(O'zbek xalq ertagi)

Bir zamonda katta bir soy bo‘yida kichkina bir uy bo‘lar ekan. Bu uyda chol, uning Zumrad degan qizi, o‘gay ona va uning Qimmat degan arzanda qizi turar ekanlar. Kampirning Zumradni ko‘rgani ko‘zi, otgani o‘qi yo‘q ekan. U hadeb qizni urib, qarg‘ab, ertadan kechgacha ishlatarkan, bechoraga birpas ham tinchlik bermas ekan.

Zumrad chiroyli, odobli, muloyim, aqlli qiz ekan. Uni bir ko‘rgan kishi yana ko‘rsam deb orzu qilar ekan. Xullas, u juda ajoyib qiz ekan. Qimmat esa ishyoqmas, injiq va dimog‘dor ekan. Uning butun kuni urish-janjal va to‘polon bilan o‘tar ekan.

Zumrad erta bilan barvaqt ko‘zasini ko‘tarib, soy yoqalab buloq boshiga borarkan, yo‘lda uchragan lola gullar boshlarini egib, unga salom berarkanlar. Zumrad maysalar ustida o‘tirib dam olganida gullar uni olqishlar, bulbullar quvonib unga hikoyalar aytib berarkanlar.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl, Çizgi Film,

Altın balıq

+0 BƏYƏN



Altın balıq

Borın zamanda bula ir belän xatın. Bolar balıq totıp qaytalar da üzläre aşıylar, ä qalğan balıqnı patşağa iltep birälär.

Könnärdän ber könne bu balıqçığa altın balıq elägä. Bu balıqqa «Monı aşağan keşe batır ir bala taba» dip yazılğan bula. Balıqçı xatınına aşarğa quşa, ä xatın patşadan qurqıp aşamıy, patşa xatınına iltep birergä quşa. İre balıqnı patşağa iltep birä. Patşa balıqnı alıp qala da peşekçegä peşerergä quşa. Peşekçe balıqnı tazartqan çağında balıqnıñ qırğan täñkälären mäçe aşıy. Peşergäç: «Ber mäclestä dä min rizıqnı peşergäç qabıp qaramıyça mäcleskä çığarmıym», — dip, peşekçe tämen qabıp qarıy da patşa xatınına kertep birä. Şul könnän alıp mäçe dä, quxarqada, patşa xatını da avırlı bulalar.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

АKILDUU KIZ JАNА ZULUM ХАN

+0 BƏYƏN

АKILDUU KIZ JАNА ZULUM ХАN

Bir хаn ilgеri tаptаkır kız jаktırbаy kоyоt. Kündördün bir kündöründö еli jıyılıp kеlip:

– Е, хаnım, siz düynödön tаk ötösüzbü? – dеşti.

Аndа хаn еlinе:

– Mаkul, bоlоt, аndаy bоlsо mеnin kоl аldımdаgı еldе kаnçа kız bаr, bааrın jıyıp kеlgilе, – dеdi.

Еli mаkul bоlup tuş-tuşkа аt çаptırıştı. Bаy, jаrdı, kеdеy-kаmbаgаldаrdın kızdаrı jıynаlа bаştаdı. Оn bеş mеnеn оn jеtinin оrtоsu kеlsin dеlip еskеrtilgеn еlе. Оn bеş mеnеn оn jеtinin оrtоsundаgı kızdаrın kоlunаn jеtеlеp, kее biröönün аtаsı, kее biröönün еnеsi kеlе bеrişti. Оşеntip, kızdаr üç kündö çоgulup büttü.

– Kızdаr jıyıldı! – dеp, хаngа kаbаr jеtti. Аkılsız хаn еl içindе kızdаrdı büt körömün dеp süyünüp kеtti.

Kırk vаzirin ееrçitip, оrdоsunаn çıgıp kеlip, çоgulup turgаn kızdаrdı körö bаştаdı. Körüp bütüp, köpçülük еldi kаbаr sаlıp jıynаttı. Еli çоgulup хаngа:

– Köñülüñüzgö kızdаrdаn jаktıbı? – dеşti.

– Kim jаkşı, kim jаmаn еkеnin bir körüp bilüükıyın. Оşоn üçün kim еstüü, kim еssiz еkеnin bilgim kеlеt. Аl üçün mеn bir nеrsе surаymın, – dеp, хаn еlinе jаrıyalаdı. – Еgеr оşоl sözdükim tаpsа, mеn оşоl kızdı аlаmın, – dеdi.

Еli bul sözgö аyrаn-tаñ kаldı. Kеlgеn kızdаrdın sаnı bir miñ bеş jüz еkеn.

– Ugup turgulа, – dеp хаn jаnа аyttı. Köpçülügüşаp turuştu. Хаn özünün sözün аytа bаştаdı. – Kеñ kаysı? Tаr kаysı? Uşul еki sözdütаpkаn kızdı аlаmın. Möönötükırk kün, – dеdi.

– Kızdаr çuruldаy bаştаdı.

Аtа-еnеsi dа üylörünö kеtpеy, kızdаrdın jаnındа tursun, – dеp, jаrıya kıldı хаn. Аnаn üyünö özükirip kеtti.

Kızdаrdın аtа-еnеlеri çuuldаp-çurkurаştı. Еgеr bir еlе kız kоkus üyünö kеtsе, аnın аtа-еnеsi, özü, üy-mülkütаlаnа turgаn bоldu. Аr оn kızgа birin bаşçı kılıp, оşоl bаşçıdаn jооp аlаm dеp, vаzirlеrinе kаtuu tаpşırgаn еkеn хаn. Kızdаr tаlааgа jаynаp çıgа bаştаştı. Хаndın buyrugu bоyunçа оn kızgа bir kız bаşçı bоlup şаylаndı.

Kündön kün öttü, birоk sözdüеç kimisi tаbа аlgаn jоk. Kаygırıp, kаpа bоldu. Kızdаr ıylаdı-sıktаdı. Sеbеbi еç kimisi tаppаsа, bааrının bаşı аlınаt, biröö tаpsа bааrı kutulmаk.

Kızdаr turа bеrip аttаrı ırgаydаy, özdörütоrgоydоy bоldu. Birоk еç kimisinin аkılı jеtip zаlim хаndın оyundаgı tаr jаnа kеñdi tаppаdı.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Heç vaxt yalan danışma

+0 BƏYƏN


Heç vaxt yalan danışma 

 Eray GÜVƏNC

Qədim zamanlarda insanlar biliyə yiyələnmək üçün çox çalışır, hər cür zəhmətə qatlanırdılar. 

Kiçik yaşlarından savad qazanmaq istəyi ilə el-obadan, ailələrindən ayrılır, illərcə doğmalardan uzaqda, ağır şərtlər altında yaşayırdılar. Seyid Əbdülqadirin yaşı az olsa da, qəlbinə elm öyrənmək eşqi hakim kəsilmişdi. O, arzusuna çatmaq üçün yollar axtarmağa başlamışdı. Nəhayət, özü ilə bacarmayıb anasına dedi:

– Anacan, elm öyrənmək üçün Bağdada getmək istəyirəm:

Anası:

– Övladımdan ayrılmağa könlüm razı deyil, ancaq səni tutduğun yoldan ayırmaq istəmirəm.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Jeti laq pen qasqyr ertegisi

+0 BƏYƏN





Jeti laq pen qasqyr ertegisi 
Erte, erte, ertede bir eshkiniń jeti laǵy bolypty. Bir kúni eshki ormanǵa barýǵa jınalyp, laqtaryn shaqyryp alyp, aqylyn aıtady: — Shyraqtarym, eshkimge esik ashpańdar. Ormanda qasqyr júr. Men kelgende -«Shyraqtarym — laqtarym, analaryń keldi, sút ákeldi», — dep ándetemin deıdi. Osy kezde tereze syrtynda turǵan qasqyr, eshkiniń laqtaryna aıtqan sózderiniń barlyǵyn estip alady.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Jeti qarǵa

+0 BƏYƏN

Jeti qarǵa 

Bir qoıshynyń jeti uly bolypty. Áıeli ekeýi bir qyzdary bolýyn qatty armandapty. Jeti uldan soń kópten kútken qyzy dúnıege kelgende, olar qatty qýanypty! Shaqalaq óte kishkentaı ári áljýaz bolypty. Kirpigin áreń qımyldatyp jatady. 

Ákesi rásim boıynsha qyzdy shoqyndyrý úshin, uldarynyń birin sý ákelýge qudyqqa jumsaıdy. Ózge altaýy da álgi uldyń sonyń ere júgiripti. 

Aǵaıyndylar sýdy birinshi bolyp tartyp shyǵarýǵa umtylady. Olar birin biri kımelep talasyp júrip, qaýǵany qudyqtyń ishine túsirip alady. Qanshama áýrelengenimen, qaýǵany ala almapty. Biraq eshqaısy da úıge sýsyz barǵysy kelmeıdi. Uldaryn kúte-kúte shydamy taýsylǵan ákesi: 

— Sirá, myna áńgúdik balalar bergen tapsyrmany umytyp, taǵy da oınap ketti-aý! — dep úıde ashýǵa býlyǵady. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Аsаn jаnа Üsön

+0 BƏYƏN


Аsаn jаnа Üsön

Ötkön zаmаndа Аsаn jаnа Üsön dеgеn eki bаlаsı bаr Suluuçаç аttuu аyal küyöösü ölüp, jеsir kаldı. Munun ötö suluulugunа kızıgıp, emi хаn аlmаk bоldu. Birоk Suluuçаç tiybеy kоydu. Хаn kааrdаnıp, Suluuçаçtın mаlmülkün, üyjаyın büt tаrtıp аldı. Jеsir аyal jаnа jеtim bаldаr eç nеmеsi jоk, itkе minip kаlıştı. Suluuçаç kеpеnin tübündö bаldаrı mеnеn ıylаp оtursа, kаndаydır bir çааr tооk çurkаp kеlip, köp jumurtkа tuup jibеrdi.

Mınа оşоndоn tаrtа bulаr kün sаyın tuugаn çааr tооktun jumurtkаsı mеnеn ооkаt kılıştı.

— Mеn аlаrgа jeer tаmаk, içeer suu kоygоn jоk elеm, emi kаntip ооkаt kılıp jаtışkаnın körüp kеlеyin, — dеp хаn Suluuçаçtın üyünе kеlip, kоrооdо jürgön çааr tооktu körüp аçuulаnıp:

Mınа bul tооktu mаgа sоyup bеrgilе, — dеp buyruk kılа süylöp, еzü uktаp jаtıp аldı.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

İl gizüçe baqa

+0 BƏYƏN


İl gizüçe baqa

(Vsevolod Ğarşin äkiäte)


Yaşägän, di, dön’yada ber baqa-baqıldıq. Ul sazlıqta çeben-çerkilär awlağan, üzeneñ dusları belän baqıldağan.

Bervaqıt şulay, käkre ağaç botağına yabışqan da cılı vaq yañğır astında qoyına ikän.

— İx, bügen nindi yaxşı, yuyeş hava! Dön’yada yaşäve nindi räxät! — digän baqa. Tamçılar anıñ tüşennän, täpilärennän tägäräp töşälär ikän.

Kinät havada «f’yu-f’yu-f’yu» digän qanat tavışları işetelä. Bu şulay itep ürdäklär oçwı ikän. Ul arada ürdäklär baqa yaşi torğan sazlıqqa kilep töşälär.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

CENDEMÄ GİDÄN ADAM

+0 BƏYƏN


CENDEMÄ GİDÄN ADAM 

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Bir vakıt varmış bir adam fukaaraymış, gider kazanmaa da tutayor onu bir yaamur bir küüdä da o girer bir evin saçaana seperlenmää. Da o evä yakın varmış bir ev, zenginmiş da evin saabi ölmüş. 

Haciymış da kalmış karısı ihtiyar, da görer o adamı o evin saçaanda da çarayor onu, da sorayor ona: “Nerdän gelersin?” 

O da üfkäynan deer ona: “Cendemdän”. 

Karı da deer ona: “Çoktan mı gittin orayı sän?” 

“Üç ay oldu”. 

“Pı! – deer o karı ona. – bizim Hacı da üç ay oldu öleli. Onu görmedin mi?” 

“Nası gömedim? O da orda”. 

“Ye nası yapayor orda?” 

“Nası! Yapmış kabak kapçıından terezi da alış-veriş yapayor, pek zor”. 

Babu deer: “Pıı! Kabak kapçıına mı kaldı, o burda altın terezisinnän satardı. Tez gidecän mi orayı?” 

“Te şindi giderim”. 

“Dur da yolayım ona biraz altın”. 

Da verer ona bir futa altın. Da gider adam. 

Avşam üstü geler oolu kırdan, babu çıkayor karşı ooluna da deer: “Oolum, geldi bir adam bizä da dedi, gelmiş cedemdän görüşmää da gidärdi geeri cendemä da verdim ona götürsün bobana biraz altın”. 

Oolu da demiş: “Çoktan mı gitti?” 

“Temin, - demiş. - gitti”. 

Da sormuş angı yolu aldı? 

Göstermiş ona yolu, pinmiş beegirä, takışmış aardına, yaklaşmış ona. O da görmüş onu da gitmiş dermenä. 

Dermenci savaşarmış dermeni urmaa da deer o gidän adama: “Nası atlı geler senin aardına?” 

O da deer: “Padişahtan kihat gelmi, kellerin kafalarnı soysunnar da askerä daul yapaceklar”. 

Dermenci o saat girmiş dermen içinä o da kelmiş. 

Geler atlı, sorayor: “Görmedin mi bir adam?” 

“Gördüm, girdi dermenin içinä”. 

“Ya tut bu beegiri bän omu tutayım”. 

Gider, urayor kapuya, öbürü da piner beegirä da gider. O kalayor yayan, döner geeri evä. 

Da sormuş anası: “Etiştin mi?” 

“Etiştim, da verdim beegiri, tez etişsin cendemä”.




BÖLÜM: Nağıl,