تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

Аrmаn аy

+0 BƏYƏN





Аrmаn аy

İlgеri, ilgеri bir kаrıya kişi bаssа-tursа elе “аrmаn аy” dеp jürçü ekеn. Bul kаrıyanın tоp buzаr kurdаşı bоluptur. Bir künü оşоl kurdаşı:

— Sеn dаyımа elе “аrmаn аy” dеp jürösüñ, emnеjе аrmаn kılаsıñ? Bаlа-çаkаñ bаr, tört tülüjüñ şаymа-şаy, — dеjеn ekеn.

Оşоndо kаrıya:

— Mеnin аrmаnımdı ujа turjаn bоlsоñ bаldаrımа аytkın, eldi çаkırıp tаmаk bеrsin, аrmаnımdı оşоndо аytаm, — dеyt.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Aı astyndaǵy Aıbarsha sulý

+0 BƏYƏN


Aı astyndaǵy Aıbarsha sulý 

Baıaǵyda Kúlmeshan degen han bolypty. Onyń shyn aty Baıaýhan eken. Kúlmeshan atalǵan sebebi, Baıaýhannyń zamanynda jaýgershilik qatty bolyp, bir el bir eldi shaýyp, janshyp ala beredi, sodan keıin Baıaýhan bir kúni jurtyn jıyp, birneshe ásker alyp, jurtqa tyıý salamyn, álemge ádildik ornatamyn dep, jer qaıysqan qolmen attanǵan eken. 

Jarty jolǵa jetken soń, Baıaýhannyń pir tutyp júrgen bir abyzy bar eken, sol esine túsedi. Baıaýhan: «Qoı, men qaıda barsam, ne istesem de abyzdan ruqsat alýshy edim ǵoı. Qate bolǵan eken, abyzdan bata, aqyl almaı ketkenim», – dep, áskerin sol araǵa qaldyryp, bas ýázir ekeýi abyzǵa kelipti. 

Abyz: «Ýa, ulym, qaıda attandyń?» – dep surapty. 

Baıaýhan: 

— Ýa, baba, sizden bata ala ketkeli keldim. Jer qaıysqan qol jıyp, dúnıege tynyshtyq, ádildik ornatqaly attandym, – deıdi. 

Sonda abyz otyryp: «Á, balam, tynyshtyq pa, ádildik pe, á, tynyshtyq, ádildik ornatam dep soǵysqa attandym de», – degen eken de úndemeı otyrǵan eken. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

SABIRTAŞI

+0 BƏYƏN

SABIRTAŞI

(Bir padişahın üç kızı vardır. Bunlar, babalarına, biri geçkin, biri olgun, biri ham üç nar göndererek evlenmek dileğinde bulunurlar. Padişah onların bu uya­rışlarına biraz öfkelenerek biraz da uyanmış olarak üç ok gönderir. Saçlarını yay edip bunları atacak ve ok kimin kapısına düşerse onunla evleneceklerdir. Büyük ve ortanca kız vezir oğulları ile evlenirler. Küçük kız (Akçakız) sabırsız olduğu için, oku Kaf dağına düşer. Kız bahtının peşinden oraya giderek, Kocabey ile bu­luşur.)

(...)O sırada ne olur, nasıl olur, Akçakız'ın gözleri kamaş kamaş kamaşır; yu­mul yumul yumulur. Neden sonra Kocabey, iki eliyle iki gözünü siler de, başını kaldırıp bakar ki ne baksın! O üstü açık, dört duvar yok yerde, kat kat üstüne bir sırça saray, dokuz kat göğe örülmüş gidiyor,



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

OLAR ƏKDİ, BİZ YEDIX.

+0 BƏYƏN


 

OLAR ƏKDİ, BİZ YEDIX.

      Biz iki arxadaşıydıx. Bir sola xaxı. Birimizin adı Yavuz, birimizin adı Cəngiz. Mənim Cəngiziydi, yoldaşımın Yavuz. Bir gün bərabər gettix su başına. Orda görrdüx çox yoldaşlarımız oynıllar. Kimi "Qaş-qaşa" oynırdı, kimi "Güllə-güllə" oynırdı, kimi çimirdi, o birisilər bir-birləriydən şaqa edirdilər. Həzz etmədix olardan. Dedim, arxadaş, Yavuz, gedağın bağa. Dedi: Yallah gedəğ, bir dəqiqə buların şeylərinnən, işlərinnən xilas olax.

 Gettıx biz bağa. Gördıx bir qoca adam əlində bir bel yer qazırı. Dedik, əmmi qüvvatıy olsın.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

MERCİMEK HEM AGALARI

+0 BƏYƏN

MERCİMEK HEM AGALARI

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Varmış bir vakıt bir dädu hem bir babu, varmış onnarın iki oolu. Yevermiş dädu oollarnı. Şindi olların uşakları olmuş kalabalık, çifçilik az edärmişlär, dädu babu ihtärlamış. Şindi dädu deer oollarna: “Oollarım bis bakınamaycez, gidin siz taa ii kazanmaa, bän da burda gelinnärlan hem uşaklarnan kalarım da siz da beş-on para kazanırsınız da bakarsınız hem bizi hem uşaklarnızı”. Şindi dädunun oolları giderlar. Çok mu gitmişlär, az mı gitmişlär, üç yıl bir güz gitmişlär da kaybelmişlär. Şindi o dädunun, babu sa aar kalmış, da babunun canı mercimek istemiş. Babu söleer däduya, ani mercimek canı isteer. Gider dädu panayıra da satın alayêr üç tenä mercimek, da getirer babuya. Babu iyer o üç tenä mercimekleri da olayor babunun bir çocuu. Vatiz ederlar o çocuu, adını koyêrlar Mercimek. Da o çocuk pek tez büvärmiş bir gündä, bir yaşında uşak kadar. Geçer irmi gün, çocuk olayor irmi yaşında. Şindi çocuk gidärmiş ahengä siiretmää hem oynamaa da o Mercimeklän çocuklar oynaşırmış da därmişlär: “Senin vardı iki agan da keybeldilär, karıları kaldı hem uşakları”. Mercimek da demiş: “Görerim, bizdä var iki karı hem var uşakları da, ama bilmeerim kimin”. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

ögey kız

+0 BƏYƏN


ögey kız

Bar iken yok iken, aç iken tok iken burun zamanda bij hotun bar iken bu hotunnıñ işki kızı bar iken bijisi ögey birisi öz iken ögey kızını nayeti halaydiken o şeniñ paşasınıñ bir oglı bar iken bu ogal ölenidigan bolap pütün şedin özige layık kız ahtiyıp tapammaptu ahırı o jutnıñ pütün botun kızlarını ziyapetke eyitip şulanıñ işçidin özige layık bir kız tañlaydıgan bolap bu jutnıñ hotun kızlarını mimanga kışçkırıptu.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Yomrı ikmäk

+0 BƏYƏN



Yomrı ikmäk

(Rus xalıq äkiäte)


Äbi belän babay bik tatu yaşägännär. Bervaqıt babay äbigä qarap

— Qarçıq, ikmäk peşerer ideñ? — digän.

— Närsädän peşerim soñ, on yuk bit.

— Ex, qarçıq, ärcä töbennän qırıp, bura poçmaqlarınnan seberep, beraz cıyılmasmı?

Äbi, keçkenä genä qanat belän ärcä töbennän, bura poçmaqlarınnan seberep, ber-ike uç on cıyğan.

Äbi şul onnan yomrı ikmäk peşergän dä täräzä töbenä swıtırğa quyğan.

İkmäk täräzä töbendä tora torğaç, kinät säke östenä tägäräp töşkän, säke östennän idängä, idän buyınça işekkä, annan, busağa aşa sikerep, öyaldına, öyaldıñnan tışqı basqıçqa, tışqı basqıçtan işeğaldına, işeğaldınnan uramğa çığıp, yul buylap tägäräp kitkän. İkmäk yul buylap tägäräp barğanda, qarşısına ber quyan kilep çıqqan:



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Altın alma

+0 BƏYƏN

Altın alma

(tatar xalıq äkiäte)


Ber patşanıñ altın alma üsterä torğan baqçası bar. Ul altın alma yel da sayın bulmıy, öç yelda, un yelda ber genä bula ikän. Altın alma bit ul, mondıy ğına tügel. Bu patşanıñ, min siñaytim, öç malayı bar. Bik zur patşa bu. Bu patşa, min siñaytim, altın alma citkäç, qaravılçı quydı. Altın almanı patşa sanap qarıy, ike alması yuğalğan bula. Qaravılçı almanı yuğalttı bit. Patşa qaravılçını qulğa aldı, dürt yelğamı, biş yelğamı törmägä yaptı.

Patşa xäzer cıyılış cıydı inde, böten xalıq, min siñaytim, kem, di, şuşı almanı urlatmasa, bez aña yartı patşalıqnı biräbez, – di.

Yarıy, patşanıñ öç malayı bar, patşa malayları äytä inde xäzer:

– Bez, di, patşalıqnı çit keşegä birmibez, bez üzebez qaravıl torabız, – di.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Oppog’oy va yetti gnom

+0 BƏYƏN

Oppog’oy va yetti gnom

Oppog’oy va yetti gnom-Оппоғой ва етти гном (ertaklar.uz)

Uzoq-uzoq o’tmishda bir go’zal ayol qirol saroyida deraza yonida kashta tikib o’tirar edi.
Bu Qirolicha ekan. U oq matoga gullar tikar va o’ylardi: «Agar mening jajji qizalog’im bo’lganida qanchalar baxtli bo’lar edim!» U mudrab barmog’iga igna sanchib olibdi va uch tomchi qoni matoga tomibdi. «Mening qizalog’imning lablari qondek qizil, tanasi qordek oppoq, sochlari mum-dek tim qora bo’lsa, qanday go’zal bo’lar edi u», – o’ylar edi Qirolicha.
Vaqt o’tib Qirolicha qiz ko’rdi va u onasi orzu qilganidek juda go’zal edi. Baxtiyor Qirolicha qiziga Oppog’oy deb ism qo’ydi. Ammo Qirolicha juda betob edi va qizi hali yosh chog’ida olamdan o’tibdi. Oppog’oyning otasi – Qirol ancha vaqtgacha juda qayg’urdi va yolg’iz yashadi. Va, nihoyat, qirol yana uylandi va bu qirollikda katta bayram bo’ldi.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Kel Bala

+0 BƏYƏN

Kel Bala

Bir bar eken, bir cok eken; cok demesi pek gunah eken. Bır kartman bır kurtgadın kel ulı bar eken... Kel bala, bır kun üyden şıkıp ketken...

Ketken ketken bır camidin tubune barıp oturgan. Kısıler camiden şıkıp şıkıp ketkenler. Birov kalgan. Kel baladın canına kelip:
-  Sen bu yerde tonmaysın ma?
dep soragan. Kel bala:
- Cok cok degen, tonmayman.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Bir boxça yalan, istədim dadam!

+0 BƏYƏN

Bir boxça yalan, istədim dadam!

Müəllif: Gülzar İbrahimova



Biri vardı, biri yoxdu, Tapdıq adlı kasıb, keçəl bir çirkin oğlan vardı. Bir gün Tapdıq oyandı, geyindi, saçlarını daradı, hazırlaşdı, ağacsız meşədə heyvan otarmağa getdi.

Günorta heyvanları bir yerə topladı. Dincini almaq üçün otsuz çəmənlikdə uzandı ki, dincəlsin, bir də gördü uzaqdan bir gözəl gəlir. Gözəl nə gözəl, bədən qısa, baş yekə, saç seyrək, burun nə boyda, diş seyrək, gözlər görünmür, alt dodaq yer süpürür, üst dodaq göy. Ayaqlar əyri, gözlər çəp, üz qap-qara. Aya deyir, mən səndən gözələm, gizlən, mən çıxım, Günə deyir, mən səndən şəfəqliyəm, get işinlə məşğul ol, mən səni əvəz edərəm!

Bir sözlə, bu qızı söz ilə tərifləsən də bəs eləməz, saz ilə tərifləsən də. Uzun sözün qısası, keçəl bir könüldən min könülə bu gözələ aşiq oldu. Fikirləşdi: “Ey dadi-bidad, mən mütləq bu qızla evlənməliyəm, öldü var, döndü yoxdu.” 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Yoksul İle Zengin Masalı

+0 BƏYƏN


Yoksul İle Zengin Masalı

Çok eski zamanlarda, yoksul bir kundura tamircisi yaşarmış. Fazla para kazanamazmış. Ama yine de yaptığı işi çok severmiş. Sabah erkenden dükkanına gider, neşe içinde çalışmaya başlarmış. Dükkana ayakkabı yaptırmaya gelenler, onun bu haline hayran kalırlarmış.

-  Nasıl oluyor da bu kadar mutlu olabiliyorsunuz, diye ona sorarlarmış.

Tamirci de onlara her zaman,

-  Ben işimi çok seviyorum, diye cevap verirmiş.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

JETIM BALA

+0 BƏYƏN

JETIM BALA

İlgeri-ilgeri bir jetim bala bolgon eken. Al bala bir baydın kolunda koyun bagıp, eptep künümdük ookatın ötkörüp jüröt. Bir künü bala baydın malın tüşkö jayıp koyup, özü uktap kalsa, malın jortup jürgön uuru aydap ketet. Bala oygonso, koylorunun biröö da jok. Çoçugan boydon kırdan-kırga çurkap koylorun izdep jönöyt, birok eçtekenin daynı jok, jalpayıp bir jerge barıp oturup kalat.

Añgıça alıstan üç karaan körünöt. Malınan ümüt kılgan bala butu jerge tiybey bayagı karaandı közdöy dagı çurkayt. Jetip barsa, al jerde üç kişi oturat. Bala:

—  Baykeler, men koyumdu jogotup izdep jüröm, kördüñörbü? Maga jardam kılıp koygula bolboso, bay meni öltürüp koyot,- dep jalınat.




آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

بالاجا آیی‌نین ناغیلی

+0 BƏYƏN

بالاجا آیی‌نین ناغیلی

سئویل ائلچین

بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر بالاجا آیی وار ایدی. بیر گون بالاجا آیی اویناماقدان یورولوب ائوه گلدی. آناسی ائوده دئییلدی. برک آج ایدی. اویان بویانی آختاردی.  یئمک اوچون بیر شئی تاپا بیلمه‌دی. ائودن ائشیگه چیخدی. بیرآز مئشه‌ده دولاندی. بیردن گؤزو آغاج باشیندا بیر آری پتگینه دوشدو. سئویندی. آغاجا دیرماشیب پتگی یئندیردی. دویونجا بالدان یئدی. سونرا آتلانا-آتلانا ائوه قاییتدی. آناسی ناهار پیشیریردی. بالاجا آیی اوتاغینا گئتدی. بیرآزدان قارنی آغریماغا باشلادی. آغلاماغی‌نین سسینه آناسی اوتاغینا گلدی. آناسی سوروشدو:

-‌ سنه نه اولوب، نییه آغلاییرسان؟!

بالاجا آیی دئدی:

-‌ قارنیم آغریییر!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

+0 BƏYƏN

 بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

ایران ناغیلی

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بو احوالات بلکه ده دوغرودان اولوب، بلکه ده هئچ اولماییب. بیر کیشی ایله بیر آرواد وار ایدی. بونلارین اوشاقلاری یوخ ایدی. بونلار ایسه چوخ ایسته‌ییردیلر کی، بیر اؤولادلاری اولسون. گونلرین بیر گونو اونلارین ائوینه بیر درویش گلدی. دردلریندن خبر توتوب اونلارا بئله مصلحت گؤردو:

– بیر اوووج نوخود گؤتورون؛ اونو دیبچه‌یه تؤکوب تندیره قویون. اوچ گوندن سونرا هر نوخوددان بیر اوغلان، یا دا بیر قیز چیخاجاق.

آرواد بئله ده ائله‌دی. اوچونجو گونو دیبچگی تندیردن چیخاریب اوتاغین اورتاسینا قویدو، دیبچگین ایچینده‌کی نوخودلار بیر-بیر یئره آتیلدیلار. آرواد سئویندی، اری ایسه قورخدو:

 – یاخشی، بیر دئ گؤرک کی، بیز بو جینّی-جعفر قوشونو ایله نه ائدجه‌ییک؟ صاباحدان بیری پاپاق ایسته‌یه‌جک، بیری باشماق ایسته‌یه‌جک، بیری پالتار ایسته‌یه‌جک. بیز بو قدر پولو هاردان آلاق؟

سوپورگه‌نی گؤتوروب نوخودلاری سوپوردو، نوخودلار کانداردان باییرا چیخان کیمی او ساعت یوخ اولدولار. آنجاق بیرجه نوخود تندیرده قالمیشدی. آرواد گؤردو کی، اری بوتون نوخودلاری سوپوروب آتدی، باشینا دؤیوب آغلادی و دئدی:

– سن نه ائله‌دین؟ اؤزوموز اوچون هئچ اولماسا بیرجه دنه نوخود ساخلایا ایدین!

– آ، دوغرو دئییرسن، لاپ یادیمدان چیخدی! – دئیه اری ائله بیل یاتمیشدی آییلدی.

بیردن او، نازیک بیر سس ائشیتدی:

– دده، من بوردایام!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,