تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

Oppog’oy va yetti gnom

+0 BƏYƏN

Oppog’oy va yetti gnom

Oppog’oy va yetti gnom-Оппоғой ва етти гном (ertaklar.uz)

Uzoq-uzoq o’tmishda bir go’zal ayol qirol saroyida deraza yonida kashta tikib o’tirar edi.
Bu Qirolicha ekan. U oq matoga gullar tikar va o’ylardi: «Agar mening jajji qizalog’im bo’lganida qanchalar baxtli bo’lar edim!» U mudrab barmog’iga igna sanchib olibdi va uch tomchi qoni matoga tomibdi. «Mening qizalog’imning lablari qondek qizil, tanasi qordek oppoq, sochlari mum-dek tim qora bo’lsa, qanday go’zal bo’lar edi u», – o’ylar edi Qirolicha.
Vaqt o’tib Qirolicha qiz ko’rdi va u onasi orzu qilganidek juda go’zal edi. Baxtiyor Qirolicha qiziga Oppog’oy deb ism qo’ydi. Ammo Qirolicha juda betob edi va qizi hali yosh chog’ida olamdan o’tibdi. Oppog’oyning otasi – Qirol ancha vaqtgacha juda qayg’urdi va yolg’iz yashadi. Va, nihoyat, qirol yana uylandi va bu qirollikda katta bayram bo’ldi.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Kel Bala

+0 BƏYƏN

Kel Bala

Bir bar eken, bir cok eken; cok demesi pek gunah eken. Bır kartman bır kurtgadın kel ulı bar eken... Kel bala, bır kun üyden şıkıp ketken...

Ketken ketken bır camidin tubune barıp oturgan. Kısıler camiden şıkıp şıkıp ketkenler. Birov kalgan. Kel baladın canına kelip:
-  Sen bu yerde tonmaysın ma?
dep soragan. Kel bala:
- Cok cok degen, tonmayman.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Bir boxça yalan, istədim dadam!

+0 BƏYƏN

Bir boxça yalan, istədim dadam!

Müəllif: Gülzar İbrahimova



Biri vardı, biri yoxdu, Tapdıq adlı kasıb, keçəl bir çirkin oğlan vardı. Bir gün Tapdıq oyandı, geyindi, saçlarını daradı, hazırlaşdı, ağacsız meşədə heyvan otarmağa getdi.

Günorta heyvanları bir yerə topladı. Dincini almaq üçün otsuz çəmənlikdə uzandı ki, dincəlsin, bir də gördü uzaqdan bir gözəl gəlir. Gözəl nə gözəl, bədən qısa, baş yekə, saç seyrək, burun nə boyda, diş seyrək, gözlər görünmür, alt dodaq yer süpürür, üst dodaq göy. Ayaqlar əyri, gözlər çəp, üz qap-qara. Aya deyir, mən səndən gözələm, gizlən, mən çıxım, Günə deyir, mən səndən şəfəqliyəm, get işinlə məşğul ol, mən səni əvəz edərəm!

Bir sözlə, bu qızı söz ilə tərifləsən də bəs eləməz, saz ilə tərifləsən də. Uzun sözün qısası, keçəl bir könüldən min könülə bu gözələ aşiq oldu. Fikirləşdi: “Ey dadi-bidad, mən mütləq bu qızla evlənməliyəm, öldü var, döndü yoxdu.” 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Er Ziywar

+0 BƏYƏN

 Er Ziywar

Burınǵı zaman waqtında, Xorezm elinde, Aqjúrim degen qalada Hásen degen xan boldı. Shahı Hásenniń waqtında Xorezmniń ellerin kóp abadan der edi. Sansız qalmaq elinen Taqtapolat «Xorezmdi alsam», dep árman etip júrdi. Bir kúnleri: 
Shiyrin janın qıynadı, 
Patsha láshker jıynadı, 
Yabıdayın tuwladı, 
On altı top súyretip, 
Xorezmdi almaǵa, 
Otız mıń láshker aydadı. 

Láshkerlerin ertip, patsha jolǵa ráwana boldı. Bir neshe kún jol júrip, az ǵana emes mol júrip, Xorezmniń shetine kelip qosın tasladı. Taqtapolattıń jaqsı kórgen hámiresi Abaqan wázir edi. Shaqırıp alıp qasına, zerli jıǵası dirildep, «Shahı Hásenge sen taysalmay bar, basına qayǵı sal. Teginlik penen bermese, Taqtapolat patshamız Xorezmdey elińdi, sonalı aydın kólińdi, dáwletińdi, baxıtıńdı, arız soraǵan taxtıńdı talap etti almaǵa, bunı qalay kóresiz, de. Tezlik penen qayt!—dedi. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Dəstan,

Çora Batır Destanı

+0 BƏYƏN

 

Çora Batır Destanı

Enver Mahmut ve Nedret Mahmut'nıñ yazğanı Bozcigit kitabından...

 Bir zamanda bar eken,

Şora Batır er eken,

El işinde bir eken,

Cav qaytarır er eken,

Bozqır degen yerinde

At otlatıp cürgende

Duşman kele dalağa

Qazan qalesin almağa

Bonı tuygan Şoraşıq

Qılışın beline quşanğan

Oq sadagın taqınğan

Qazan colına qapınğan.

Bir düldüldiy uşa eken,

Şal atı şapqanda,

Qaya taşnı cara eken,

Atqışından atqanda.

Caviriñe oq tiyse,

Cavın cava, diy eken.

Şekesiñe oq tiyse,

Şıbın tişliy diy eken.

Şekesinden qan şıqsa

Terim şığa diy eken

Celkesinden qan şıqsa

Celler ese diy eken,

Şora Batır er eken,

Mingen atı ter eken,

Elge kelgen cavlarğa

Qarşı şığar er eken.

 

Mına şonday etip, men sizge Şora Batır'nıñ masalın aytayım.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Dəstan,

Yoksul İle Zengin Masalı

+0 BƏYƏN


Yoksul İle Zengin Masalı

Çok eski zamanlarda, yoksul bir kundura tamircisi yaşarmış. Fazla para kazanamazmış. Ama yine de yaptığı işi çok severmiş. Sabah erkenden dükkanına gider, neşe içinde çalışmaya başlarmış. Dükkana ayakkabı yaptırmaya gelenler, onun bu haline hayran kalırlarmış.

-  Nasıl oluyor da bu kadar mutlu olabiliyorsunuz, diye ona sorarlarmış.

Tamirci de onlara her zaman,

-  Ben işimi çok seviyorum, diye cevap verirmiş.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

JETIM BALA

+0 BƏYƏN

JETIM BALA

İlgeri-ilgeri bir jetim bala bolgon eken. Al bala bir baydın kolunda koyun bagıp, eptep künümdük ookatın ötkörüp jüröt. Bir künü bala baydın malın tüşkö jayıp koyup, özü uktap kalsa, malın jortup jürgön uuru aydap ketet. Bala oygonso, koylorunun biröö da jok. Çoçugan boydon kırdan-kırga çurkap koylorun izdep jönöyt, birok eçtekenin daynı jok, jalpayıp bir jerge barıp oturup kalat.

Añgıça alıstan üç karaan körünöt. Malınan ümüt kılgan bala butu jerge tiybey bayagı karaandı közdöy dagı çurkayt. Jetip barsa, al jerde üç kişi oturat. Bala:

—  Baykeler, men koyumdu jogotup izdep jüröm, kördüñörbü? Maga jardam kılıp koygula bolboso, bay meni öltürüp koyot,- dep jalınat.




آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Başqort xalıq äkiättäri باشقورد خالق حئکایه‌لری

+0 BƏYƏN




Başqort xalıq äkiättäri

باشقورد خالق حئکایه‌لری


یوکله Yüklə





BÖLÜM: Kitab Yüklə,

بالاجا آیی‌نین ناغیلی

+0 BƏYƏN

بالاجا آیی‌نین ناغیلی

سئویل ائلچین

بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر بالاجا آیی وار ایدی. بیر گون بالاجا آیی اویناماقدان یورولوب ائوه گلدی. آناسی ائوده دئییلدی. برک آج ایدی. اویان بویانی آختاردی.  یئمک اوچون بیر شئی تاپا بیلمه‌دی. ائودن ائشیگه چیخدی. بیرآز مئشه‌ده دولاندی. بیردن گؤزو آغاج باشیندا بیر آری پتگینه دوشدو. سئویندی. آغاجا دیرماشیب پتگی یئندیردی. دویونجا بالدان یئدی. سونرا آتلانا-آتلانا ائوه قاییتدی. آناسی ناهار پیشیریردی. بالاجا آیی اوتاغینا گئتدی. بیرآزدان قارنی آغریماغا باشلادی. آغلاماغی‌نین سسینه آناسی اوتاغینا گلدی. آناسی سوروشدو:

-‌ سنه نه اولوب، نییه آغلاییرسان؟!

بالاجا آیی دئدی:

-‌ قارنیم آغریییر!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

+0 BƏYƏN

 بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

ایران ناغیلی

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بو احوالات بلکه ده دوغرودان اولوب، بلکه ده هئچ اولماییب. بیر کیشی ایله بیر آرواد وار ایدی. بونلارین اوشاقلاری یوخ ایدی. بونلار ایسه چوخ ایسته‌ییردیلر کی، بیر اؤولادلاری اولسون. گونلرین بیر گونو اونلارین ائوینه بیر درویش گلدی. دردلریندن خبر توتوب اونلارا بئله مصلحت گؤردو:

– بیر اوووج نوخود گؤتورون؛ اونو دیبچه‌یه تؤکوب تندیره قویون. اوچ گوندن سونرا هر نوخوددان بیر اوغلان، یا دا بیر قیز چیخاجاق.

آرواد بئله ده ائله‌دی. اوچونجو گونو دیبچگی تندیردن چیخاریب اوتاغین اورتاسینا قویدو، دیبچگین ایچینده‌کی نوخودلار بیر-بیر یئره آتیلدیلار. آرواد سئویندی، اری ایسه قورخدو:

 – یاخشی، بیر دئ گؤرک کی، بیز بو جینّی-جعفر قوشونو ایله نه ائدجه‌ییک؟ صاباحدان بیری پاپاق ایسته‌یه‌جک، بیری باشماق ایسته‌یه‌جک، بیری پالتار ایسته‌یه‌جک. بیز بو قدر پولو هاردان آلاق؟

سوپورگه‌نی گؤتوروب نوخودلاری سوپوردو، نوخودلار کانداردان باییرا چیخان کیمی او ساعت یوخ اولدولار. آنجاق بیرجه نوخود تندیرده قالمیشدی. آرواد گؤردو کی، اری بوتون نوخودلاری سوپوروب آتدی، باشینا دؤیوب آغلادی و دئدی:

– سن نه ائله‌دین؟ اؤزوموز اوچون هئچ اولماسا بیرجه دنه نوخود ساخلایا ایدین!

– آ، دوغرو دئییرسن، لاپ یادیمدان چیخدی! – دئیه اری ائله بیل یاتمیشدی آییلدی.

بیردن او، نازیک بیر سس ائشیتدی:

– دده، من بوردایام!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

سئحیرلی چیراغ ؛ séhirlik chiraq

+0 BƏYƏN





سئحیرلی چیراغ (اویغورجا)

séhirlik chiraq


Kitabni Chüshürüng -Yüklə - یوکله





BÖLÜM: Kitab Yüklə,

İSLÄÄ KARI ZENGİNDÄN TAA İSLÄÄ

+0 BƏYƏN

İSLÄÄ KARI ZENGİNDÄN TAA İSLÄÄ

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Varmış bir çocuk kısmetsiz, yannaşmış bir adama çırak bir taşa. O başa çıkarınca çıraklıı, o taş erimiş. Ordan gider padişaha, sorsun neiçin yok onun kismeti? Padişaa demiş ona: “Bän bilmeerim”. O da çıkmış. Çıkarkan, kızı demiş ona: “Ne geldin?” O da demiş: “Geldim sorayım, neçin yok benim kısmetim?” Kız da demiş: “Senin kısmetin, açan evlenirsin da iki kısmet bireri gelir, ozamna görecän kısmetini”. Padişaa o saat demiş: “Ne sän bendän akıllıymısın?” Tutmuş kızın kolundan da uurat-mış çocuun aardına da demiş: “Git sän da onunnan bilä”. Çıkmışlar çocuknan kız, gitmişlär, yapmış, çocuk bir bordey kırın birindä da yaşamışlar. Bir gün vermiş kız kocasına bir fistan, gitsin da satsın da parasınnan alsın bir çift öküz. Almış çocuk fistanı, gitmiş panayıra. Gelmiş bir boyar, sormuş: “Ne paası bu fistanın?” O da demiş: “Bir çift öküz”. Almış boyar ona bir çift öküz da bakmış näpacek o öküzlärnän. Almış öküzleri, çeketmiş. Boyar da yıraktan yıraa ardına bakarmış. Karşılaşmış arabacıylan, ara-ba götürümüş panayıra. Demiş: “Diiş-mämisin bu arabayı öküznän?” Arabacı demiş: “Diişirim”. Almış arabayı, gitmiş ileri. Karşılamış bir adam keçiynän, da demiş: “Diişmämisin o keçiyi arabaynan?” Diişmiş onunnan da almış keçiyi, gider ileri. Karşılaşmış bir çingenäylän, bir keser elindä gidärmiş. Demiş: “Diişmämisin o keseri keçiynän?” Diişmiş, almış keseri, gidärmiş, görmüş bir sürü ördek uçarmış su üstündä, salmış birinä kesernän urmaa, düşmüş keser su içinä. Çıkmış boyar önünä da demiş: “Näptın sän?” O da demiş: “Neiçin?” Boyar demiş: “Öküzleri verdin bir arabaya, arabayı verdin bir keçiya, keçiyi verdin bir keserä, keseri da attın su içinä, o karı ne deyecek sana?” O da demiş: “Her karı däärsa bana bişey, bän sana esir olurum karıynan diveç”. Boyar da demiş: “Her o sana bişey demäsa, bän sana vereyim varlıımı dübüdüz”. Gitmiş boyar ileri, saklanmış da baksın, çekişecek mi? Gelmiş çocuk evä, karı sormuş: “Nası, sattın mı fistanı?” O da demiş: “Sattım da aldım bir çift öküz”. Karı demiş: “İi oldu da aldın öküz”. O genä demiş: “Öküzleri verdim, aldım bir araba”. Karı demiş: “Bari bir arabamız var”. Adam demiş: “Arabayı verdim da aldım bir keçi, keçiyi verdim da aldım bir keser, keseri da attım su içinä”. Karı demiş: “Sän saa ol, genä kazanırsın”. Boyar hep seslemiş, sora çaarmış çocuu da vermiş varlıını da çocuk zenginnemiş.




BÖLÜM: Nağıl,

Parsylardy oısyratqan Tomırıs

+0 BƏYƏN

Parsylardy oısyratqan Tomırıs

 Tumar [Tomırıs] bul shaıqastyń sheshýshi bolatynyn bilgen. Ol salqynqandylyqpen urys taktıkasynyń egjeı-tegjeılerin josparlap otyr. О́ziniń áskerı kıimin kıip, qolyna qarý alyp, qanatty qar barysynyń rýhyn shaqyryp, ekpindep basyp, kıiz úıden tysqa shyqty. Syrtta ony qalyń áskeri kútip otyrǵan. Soǵys júrgizýge qabiletti barlyq taıpalastary bul sheshýshi aıqasqa attanǵaly otyr. Bári de jeńiske jetkenine senimdi...

 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Dəstan,

Sıykırduu sаkа

+0 BƏYƏN
 

Sıykırduu sаkа

 İlgеri- ilgеri miñ kоyluu kişi mеnеn cüz kоyluu kişi kоşunа cаşаyt. Kоylоrun bаldаrı kаytаrıp cüröt.

 Kündördün bir künündö miñ kоy kаytаrgаn bаlа mеnеn cüz kоy kаytаrgаn bаlа kоylоrun еki bölök cаyıp kоyup, çükö оynоşоt. Kеçkе оynоp, cüz kоyluu bаlа çükösün büt utturup, bir sаkаsı еlе kаlаt. Оşоndо gаnа kаytаrgаn kоyu еsinе tüşüp, kоylоrunа kеlsе, bааrın kаrışkır kırıp kеtiptir.

 Üyünö bаrgаndаn kоrkup, bаlа bir üñkürgö tünöyt. Kursаgı аç, içеrgе tаmаk cоk, kоyu kırılıp, çükösün utturup, içi küyüp uktаy аlbаy kоyоt. Оşоndо sаkаsın kоlunа аlıp: “Sаkаm, sеn dа cаkşı kоnbоy kоyduñ, mеn dа cаkşı оynоy аlbаdım. Çükömdü utturgаnım аz kеlgеnsip, kоylоrdu kаrışkır kırıp kеtkеnin kаrаçı. Еmi kаntip cаn sаktаybız? Еt, mаy, süt, kiyim-kеçеkti kаydаn tаbаbız? Аtаñdın körü аy, kаyrа cüz kоyluu bоlsоk, çükö оynоgоndu kоyup, cаkşılаp kаytаrıp cürör еlеm”,-dеp köz cаşın sаkаsınа tаmçılаtаt. Оşеntip sаnааrkаp cаtıp uktаp kеtеt.

 Еrtеñ mеnеn еrtе оygоnup, bаlа öz közünö özü işеnbеyt. Tеgеrеtе kоylоru cuuşаp cаtаt. Bаlа süyünüp, kоylоrun аydаp üyünö kеlеt. Birоk kеçее bоlgоn оkuyanı аtа-еnеsinе аytpаyt.

 Dаgı kоy cаyıp çıkkаndа kеçее kоylоrun kаrışkır kırıp kеtkеnin, uktаp kаlsа, kоylоru cuuşаp cаtkаnın miñ kоyluu bаlаgа аytıp bеrеt. Miñ kоyluu bаlа ukkаnın аtаsınа аytаt.

 Miñ kоyluu kişi sıykırdın bааrı cüz kоyluu bаlаnın sаkаsındа еkеnin bilip, dаgı bаyıgısı kеlеt, dа, öz bаlаsınа: “Tigi cоldоş bаlаñdın sаkаsın büt çüköñdü bеrsеñ dа, bir kоygо sаtıp аlsаñ dа аlıp kеl”,-dеyt. Еrtеsi bаlа büt çükösün bir sаkаgа аlmаşıp, аtаsınа аlıp kеlip bеrеt. Sаkаnı kоlunа аlıp, bаlаsı еköö «Miñ kоyubuz еki miñ bоlsо еkеn, еldin bааrınаn bаy bоlsоk еkеn, аylаnаyın sаkа, tilеgibizdi bеrе kör» ,-dеp tilеp, еköö tеñ tаñ аtkаnçа kоylоr kаntip köböyör еkеn dеp tirmiyip kаrаp turаt.

 Аñgıçа tаñ dа аtаt. Kоrооgо kеlip, kоylоrun kаrаsа, miñ kоyuunun biri dа kаlbаy kırılıp kаlgаnın köröt. Оşоndо аçuusu kеlip, sаkаnı оtkо ırgıtаt. Sаkа оtkо tüşör zаmаt cаrk еtip cаlın çıgıp, cаlındın аrаsınаn оn еki müyüzdüü bugu çıgıp, tоkоygо çurkаp kеtеt.




BÖLÜM: Nağıl,

Keloğlan ve Yedi Başlı Dev

+0 BƏYƏN

Keloğlan ve Yedi Başlı Dev

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, Keloğlan adında genç bir çocuk yaşarmış.

Evde oturarak günlerini geçiren Keloğlan, bu halinden şikayetçi değilmiş. Annesi artık onun tembelliğine dayanamamış ve açmış ağzını yummuş gözünü:

-Yeter artık Keloğlan, Tarlada ben çalışırım, tavuklara ben bakarım, ineklere ben bakarım, evi ben temizlerim, yemekleri ben pişiririm, her işi ben yapıyorum sen yan gelip yatıyorsun, demiş.

Keloğlan, annesi söylenip dururken kendisi kılını bile kımıldatmamış. Onun ne söylediğine bile aldırış etmeden yine yan gelip yatmaya devam etmiş. Aklı bir karış havada derler ya, Keloğlan’ın aklıda öyle bir karış havada, hayaller aleminde dolaşıp duruyormuş.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,