تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

بنؤوشه اویونو

+0 BƏYƏN
بنؤوشه اویونو
بنؤوشه —آذربایجاندا اساساً بایراملاردا و دیگر ائل شنلیکلرینده گنجلر و اوشاقلار آراسیندا گئنیش یاییلمیش قدیم اوشاق اویونو نؤوعودور.

عومومی معلومات

بنؤوشه اویونو

یاز فصلی‌نین گلیشی ایله علاقه‌دار اوشاقلارین، جاوانلارین حیاتیندا یئنی بیر گون باشلاییر – "بنؤوشه گونو". اوز توتورلار بنؤوشه عطیرلی داغ اتکلرینه، دره‌لره، گونئی یاماجلارینا، بولاقلارین یان-یؤره‌سینه، مین بیر هوسله گول-چیچک توپلاییرلار. قیز-گلینلر تئللری‌نین اوجلارینا بنؤوشه دوزر، یاخالارینا بنؤوشه تاخار، ساچلارینا مین بیر رنگلی، مین بیر عطیرلی چیچکلردن چلنگ هؤرورلر. بنؤوشه‌دن دسته توتوب "یاز نوباری"دیر، – دئیه آنا و باجیلارینا، قوهوم-قونشویا پایلایار، نیشانلی قیزلاری سئویندیرر، شنلیک ائدر، ماهنی اوخویارلار:

بوینو بوکوک بنؤوشه‌م،

کؤنلو سؤکوک بنؤوشه‌م.

قار اوستوندن بویلانان،

آ دردلره هایلانان،

یاز عطیرلی بنؤوشه‌م!

یاز عطیرلی بنؤوشه‌م!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Xalq oyunları,

بئش داش (اویون)

+0 BƏYƏN
بئش‌داش (قرجیم‌داش) - آذربایجاندا ان چوخ یاز قاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر مؤوسوملرده اوشاق وگنجلر آراسیندا گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویون.


آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Xalq oyunları,

باجا-باجا(اویون)

+0 BƏYƏN

باجا-باجا
باجا-باجا - آذربایجاندا نوروز بایرامی گونلرینده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر. 

عومومی معلومات
باجا-باجا اویونو ایل‌آخیر چرشنبه‌ده و نوروز بایرامی آخشاملاریندا ایجرا اولونان اویونلاردان بیریدیر. خوصوصیله سوبای گنجلر طرفیندن ایجرا اولونان "قورشاق ‌آتدی" ،"پاپاق‌ آتدی" ،"قورشاق ساللادی" ،"توربا آتدی" مراسیم اویونلاری ایله مضمونجا عئینیدیر. قدیم واختلاردا ائولر ایندیکی کیمی، شیفئرلی، کیرمیتلی اولمامیشدیر. ائولرین اوستو هامار و دامین اورتاسیندان باجا اولموشدور. گنجلر شال، یایلیق، تنظیفدن حاضیرلانمیش اؤرپک ساللاییب نوروز پایی آلاردیلار. اویون اوستاد شاعیر محمد حسین شهریارین (1905-1988) سؤزلرینده دقیق عکس ائتدیریلمیشدیر.

بایرام ایدی، گئجه قوشو اوخوردو،
آداخلی قیز، بیگ جورابین توخوردو، 
هرکس شالین بیر باجادان سوخوردو  
آی نه گؤزل قایدایدی شال ساللاماق.  
بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق. 


آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Xalq oyunları,

آرتیرما (اویون)

+0 BƏYƏN

آرتیرما

 آرتیرما - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی، نوروز بایرامی گونلرینده، ائلجه ده دیگر واختلاردا، اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیری.


اویونون قایدالاری

اوشاقلار ایکی دسته‌یه آیریلیرلار. پوشک آتیرلار. پوشک هانسی دسته‌یه دوشرسه، او دسته آشاغی اَییلیر. او بیری اوشاقلار بیر-بیر اونلارین اوستوندن آتیلیر، آخیرا چاتان اوشاق یئره اَییلیر. بو مینواللا سیرا اوّلدن آرتیر، آخیردان آزالیر. اوشاقلارین هر دسته‌سینده اون اوشاق اولارسا، اونو دا آشاغی اَییلیر. ایکینجی دسته‌نین عوضولری بیر-بیر اونلارین اوستوندن هوپپانیب بیرینجی دسته‌نین سیراسیندا آشاغی اَییلیرلر. هامی آتیلیب قورتاراندان سونرا آشاغی‌یا اَییلمیش یئنی بیر دسته یارانیر. بیرینجی دسته‌نین اوشاقلاری بیر-بیر آیاغا قالخیب آشاغی اَییلن اوشاقلارین اوستوندن هوپپانیرلار. بو مینواللا اویون اوشاقلار یورولاناجان داوام ائدیر.

قایناق

  • شیفاهی خالق ادبیاتی، اوشاق فولکلورو. "آلتون کیتاب" نشریاتی، باکی-2007. ص. 65.
  • نووروز بایرامی ائنسکلوپئدییاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.31.

 کؤچورن: عباس ائلچین




BÖLÜM: Xalq oyunları,

Aq büre

+0 BƏYƏN


Aq büre

(tatar xalıq äkiäte)

Borınğı zamanda bar ide ber patşa. Anıñ dürt ulı bar ide. Ber zaman patşa, xatını belän ikäw, yaxşı atlar, yaxşı arbalar cigep, yalan-yapan saxrağa çıqtılar. Saxrada yatqan vaqıtlarında, tönneñ ber mizgellärendä, bolarnıñ çatırların bik qatı cil isep kütärep taşladı. Şul uq vaqıt havadan ber diw patşası päyda bulıp, monıñ quyınındağı xatının kütärep alıp kitte. Şul säğat’ patşa uyanıp, quyınındağı xatınınıñ yuklığın belep, tiz genä quçerın uyatıp, ikäwläp ezlärgä kittelär. Bolar şul tönne ezläp, xatınnı taba almıyça, tañ atqaç üzeneñ şähärenä qayttılar. Patşa at citkän cirgä at cibärep, xat citkän cirgä xat cibärep, törle yakqa ezläwçelär cibärep xatınnı ezlärgä totındı.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

ساری اینگین ناغیلی

+0 BƏYƏN

ساری اینگین ناغیلی

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، قدیم زامانلاردا بیر قیز وار ایدی، آدی فاطماخانیم ایدی. فاطماخانیمین اؤز آناسی رحمته گئتمیشدی. آتاسی آیری بیر آرواد آلمیشدی. فاطماخانیم اؤگئی آنا‌نین الینده قالمیشدی. اؤگئی آنا فاطماخانیملا چوخ پیس رفتار ائدیردی، دئییردی کی: 

– ایلا‌نین آجیغی یارپیزدان گئدنده، منیم آجیغیم، آی قیز، سندن گئدیر. سنی گؤرمگه گؤزوم یوخدو. 

سحردن آخشاما هر نه ایش اولسایدی، فاطماخانیما گؤردورردی. بو آروادین قاباقکی اریندن بیر قیزی واردی کی، اؤزویله فاطماخانیمگیله گتیرمیشدی. آرواد اؤز قیزینا تمیز پالتار گئیدیرردی و قویمازدی الینی آغدان قارایا وورسون. شام واختی بیر آز قورو چؤرک قویاردی فاطماخانیمین قاباغینا و دئیردی: 

– بورنوندان گلسین. 

آما اؤز قیزینا پلوو بیشیرردی. فاطماخانیمین آتاسی قورخاق و آروادآغیز بیر کیشی ایدی. بونلارین بیر ساری اینکلری وار ایدی. بو اینک فاطماخانیمین آناسی‌‌نین یادیگاری ایدی. بیر گون اؤگئی آنا بیر آز پامبیق، بیر آز کپکلی چؤرک وئردی فاطماخانیما، دئدی: 

– بو دا ناهارین، آپار پامبیغی اَییر، ساری اینگی ده چؤلده اوتارگینن. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

XUJA NASRETDIN MÄŹÄKTÄRE

+0 BƏYƏN



XUJA NASRETDIN MÄŹÄKTÄRE

Xuja Nasretdin keyyem şkafı alıp qaytıp quyğan, ti. İşek estän köźgölö bulğan. Bıl şunı asıp yebärgän dä, qısqıra ikän: 
- Bisäkäy, qarale, ağayım kilep töşkän dähä. 
Tegehe yügerep kilep, qarağan da: 
- Yetmähä, ällä nindäy yämheź äbey eyärtep alğan, - tigän imeş.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Gülməcə,

QALDI KÜLe

+0 BƏYƏN

QALDI KÜLe

Boron-boron zamanda, şawlap torğan urmanda yäşägän, ti, ber äbey menän babay. Ularźıñ ös ulı bulğan. Babay xaywandar telen añlağan, qoştar źa unıñ ösön genä hayrağan, ti. Atlap ütkändä säskälär źä uğa honolop üśep kitä ikän. Bik qartayğas, ulandarın yanına saqırıp, täbiğätkä kürhätep, babay bılay tigän: «Vasıyat itep heźgä oşo maturlıqtı qaldıram. İñ qäźerle, iñ qimmätle qomartqı ul — täbiğät. Unıñ menän kileşep yäşähägeź, ısın bäxette tabırhığıź! Qalğanın aqıl, yöräk häm näfsegeź quşıwı buyınsa eşlägeź! Artaban yuldı üźegeźgä haylarğa tura kiler. Täbiğätte haqlağıź, qäźerlägeź!»



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Аrmаn аy

+0 BƏYƏN





Аrmаn аy

İlgеri, ilgеri bir kаrıya kişi bаssа-tursа elе “аrmаn аy” dеp jürçü ekеn. Bul kаrıyanın tоp buzаr kurdаşı bоluptur. Bir künü оşоl kurdаşı:

— Sеn dаyımа elе “аrmаn аy” dеp jürösüñ, emnеjе аrmаn kılаsıñ? Bаlа-çаkаñ bаr, tört tülüjüñ şаymа-şаy, — dеjеn ekеn.

Оşоndо kаrıya:

— Mеnin аrmаnımdı ujа turjаn bоlsоñ bаldаrımа аytkın, eldi çаkırıp tаmаk bеrsin, аrmаnımdı оşоndо аytаm, — dеyt.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Aı astyndaǵy Aıbarsha sulý

+0 BƏYƏN


Aı astyndaǵy Aıbarsha sulý 

Baıaǵyda Kúlmeshan degen han bolypty. Onyń shyn aty Baıaýhan eken. Kúlmeshan atalǵan sebebi, Baıaýhannyń zamanynda jaýgershilik qatty bolyp, bir el bir eldi shaýyp, janshyp ala beredi, sodan keıin Baıaýhan bir kúni jurtyn jıyp, birneshe ásker alyp, jurtqa tyıý salamyn, álemge ádildik ornatamyn dep, jer qaıysqan qolmen attanǵan eken. 

Jarty jolǵa jetken soń, Baıaýhannyń pir tutyp júrgen bir abyzy bar eken, sol esine túsedi. Baıaýhan: «Qoı, men qaıda barsam, ne istesem de abyzdan ruqsat alýshy edim ǵoı. Qate bolǵan eken, abyzdan bata, aqyl almaı ketkenim», – dep, áskerin sol araǵa qaldyryp, bas ýázir ekeýi abyzǵa kelipti. 

Abyz: «Ýa, ulym, qaıda attandyń?» – dep surapty. 

Baıaýhan: 

— Ýa, baba, sizden bata ala ketkeli keldim. Jer qaıysqan qol jıyp, dúnıege tynyshtyq, ádildik ornatqaly attandym, – deıdi. 

Sonda abyz otyryp: «Á, balam, tynyshtyq pa, ádildik pe, á, tynyshtyq, ádildik ornatam dep soǵysqa attandym de», – degen eken de úndemeı otyrǵan eken. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

SABIRTAŞI

+0 BƏYƏN

SABIRTAŞI

(Bir padişahın üç kızı vardır. Bunlar, babalarına, biri geçkin, biri olgun, biri ham üç nar göndererek evlenmek dileğinde bulunurlar. Padişah onların bu uya­rışlarına biraz öfkelenerek biraz da uyanmış olarak üç ok gönderir. Saçlarını yay edip bunları atacak ve ok kimin kapısına düşerse onunla evleneceklerdir. Büyük ve ortanca kız vezir oğulları ile evlenirler. Küçük kız (Akçakız) sabırsız olduğu için, oku Kaf dağına düşer. Kız bahtının peşinden oraya giderek, Kocabey ile bu­luşur.)

(...)O sırada ne olur, nasıl olur, Akçakız'ın gözleri kamaş kamaş kamaşır; yu­mul yumul yumulur. Neden sonra Kocabey, iki eliyle iki gözünü siler de, başını kaldırıp bakar ki ne baksın! O üstü açık, dört duvar yok yerde, kat kat üstüne bir sırça saray, dokuz kat göğe örülmüş gidiyor,



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

OLAR ƏKDİ, BİZ YEDIX.

+0 BƏYƏN


 

OLAR ƏKDİ, BİZ YEDIX.

      Biz iki arxadaşıydıx. Bir sola xaxı. Birimizin adı Yavuz, birimizin adı Cəngiz. Mənim Cəngiziydi, yoldaşımın Yavuz. Bir gün bərabər gettix su başına. Orda görrdüx çox yoldaşlarımız oynıllar. Kimi "Qaş-qaşa" oynırdı, kimi "Güllə-güllə" oynırdı, kimi çimirdi, o birisilər bir-birləriydən şaqa edirdilər. Həzz etmədix olardan. Dedim, arxadaş, Yavuz, gedağın bağa. Dedi: Yallah gedəğ, bir dəqiqə buların şeylərinnən, işlərinnən xilas olax.

 Gettıx biz bağa. Gördıx bir qoca adam əlində bir bel yer qazırı. Dedik, əmmi qüvvatıy olsın.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

Altın horoz masalı

+0 BƏYƏN

Перевод «Сказки о золотом петушке» А.С.Пушкина.

Altın horoz masalı

Neredesä, 
Bir vakıtta varmış, 
Bir vakıtta yokmuş. 
Pek çok uzak bir memlekettä, 
On deniz aşırı bir erdä 
Şannı bir ţar yaşarmış, 
Onun adı Dadonmuş. 
Taa gençliindä durmadan, 
Ölümü gözä almadan, 
Komşularına o korku saçarak, 
Gücendirärmiş onnarı kaçarak. 
Ama vakıt geçincä, 
Ţar ihtiyarlandıkça, 
Dadon cengi zorlan brakmış, 
Raatraat yaşamaa istemiş. 
Bu sefer komşuları 
O Dadon yaşlı ţarı 
Raatsız etmää başlamış, 
Büük zarar ona yapmış. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Şeir,

MERCİMEK HEM AGALARI

+0 BƏYƏN

MERCİMEK HEM AGALARI

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Varmış bir vakıt bir dädu hem bir babu, varmış onnarın iki oolu. Yevermiş dädu oollarnı. Şindi olların uşakları olmuş kalabalık, çifçilik az edärmişlär, dädu babu ihtärlamış. Şindi dädu deer oollarna: “Oollarım bis bakınamaycez, gidin siz taa ii kazanmaa, bän da burda gelinnärlan hem uşaklarnan kalarım da siz da beş-on para kazanırsınız da bakarsınız hem bizi hem uşaklarnızı”. Şindi dädunun oolları giderlar. Çok mu gitmişlär, az mı gitmişlär, üç yıl bir güz gitmişlär da kaybelmişlär. Şindi o dädunun, babu sa aar kalmış, da babunun canı mercimek istemiş. Babu söleer däduya, ani mercimek canı isteer. Gider dädu panayıra da satın alayêr üç tenä mercimek, da getirer babuya. Babu iyer o üç tenä mercimekleri da olayor babunun bir çocuu. Vatiz ederlar o çocuu, adını koyêrlar Mercimek. Da o çocuk pek tez büvärmiş bir gündä, bir yaşında uşak kadar. Geçer irmi gün, çocuk olayor irmi yaşında. Şindi çocuk gidärmiş ahengä siiretmää hem oynamaa da o Mercimeklän çocuklar oynaşırmış da därmişlär: “Senin vardı iki agan da keybeldilär, karıları kaldı hem uşakları”. Mercimek da demiş: “Görerim, bizdä var iki karı hem var uşakları da, ama bilmeerim kimin”. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

ögey kız

+0 BƏYƏN


ögey kız

Bar iken yok iken, aç iken tok iken burun zamanda bij hotun bar iken bu hotunnıñ işki kızı bar iken bijisi ögey birisi öz iken ögey kızını nayeti halaydiken o şeniñ paşasınıñ bir oglı bar iken bu ogal ölenidigan bolap pütün şedin özige layık kız ahtiyıp tapammaptu ahırı o jutnıñ pütün botun kızlarını ziyapetke eyitip şulanıñ işçidin özige layık bir kız tañlaydıgan bolap bu jutnıñ hotun kızlarını mimanga kışçkırıptu.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,