تورک بالاسی TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

+0 BƏYƏN

 بالاجا نوخودون باشینا گلنلر

ایران ناغیلی

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بو احوالات بلکه ده دوغرودان اولوب، بلکه ده هئچ اولماییب. بیر کیشی ایله بیر آرواد وار ایدی. بونلارین اوشاقلاری یوخ ایدی. بونلار ایسه چوخ ایسته‌ییردیلر کی، بیر اؤولادلاری اولسون. گونلرین بیر گونو اونلارین ائوینه بیر درویش گلدی. دردلریندن خبر توتوب اونلارا بئله مصلحت گؤردو:

– بیر اوووج نوخود گؤتورون؛ اونو دیبچه‌یه تؤکوب تندیره قویون. اوچ گوندن سونرا هر نوخوددان بیر اوغلان، یا دا بیر قیز چیخاجاق.

آرواد بئله ده ائله‌دی. اوچونجو گونو دیبچگی تندیردن چیخاریب اوتاغین اورتاسینا قویدو، دیبچگین ایچینده‌کی نوخودلار بیر-بیر یئره آتیلدیلار. آرواد سئویندی، اری ایسه قورخدو:

 – یاخشی، بیر دئ گؤرک کی، بیز بو جینّی-جعفر قوشونو ایله نه ائدجه‌ییک؟ صاباحدان بیری پاپاق ایسته‌یه‌جک، بیری باشماق ایسته‌یه‌جک، بیری پالتار ایسته‌یه‌جک. بیز بو قدر پولو هاردان آلاق؟

سوپورگه‌نی گؤتوروب نوخودلاری سوپوردو، نوخودلار کانداردان باییرا چیخان کیمی او ساعت یوخ اولدولار. آنجاق بیرجه نوخود تندیرده قالمیشدی. آرواد گؤردو کی، اری بوتون نوخودلاری سوپوروب آتدی، باشینا دؤیوب آغلادی و دئدی:

– سن نه ائله‌دین؟ اؤزوموز اوچون هئچ اولماسا بیرجه دنه نوخود ساخلایا ایدین!

– آ، دوغرو دئییرسن، لاپ یادیمدان چیخدی! – دئیه اری ائله بیل یاتمیشدی آییلدی.

بیردن او، نازیک بیر سس ائشیتدی:

– دده، من بوردایام!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

سئحیرلی چیراغ ؛ séhirlik chiraq

+0 BƏYƏN





سئحیرلی چیراغ (اویغورجا)

séhirlik chiraq


Kitabni Chüshürüng -Yüklə - یوکله





BÖLÜM: Kitab Yüklə,

İSLÄÄ KARI ZENGİNDÄN TAA İSLÄÄ

+0 BƏYƏN

İSLÄÄ KARI ZENGİNDÄN TAA İSLÄÄ

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Varmış bir çocuk kısmetsiz, yannaşmış bir adama çırak bir taşa. O başa çıkarınca çıraklıı, o taş erimiş. Ordan gider padişaha, sorsun neiçin yok onun kismeti? Padişaa demiş ona: “Bän bilmeerim”. O da çıkmış. Çıkarkan, kızı demiş ona: “Ne geldin?” O da demiş: “Geldim sorayım, neçin yok benim kısmetim?” Kız da demiş: “Senin kısmetin, açan evlenirsin da iki kısmet bireri gelir, ozamna görecän kısmetini”. Padişaa o saat demiş: “Ne sän bendän akıllıymısın?” Tutmuş kızın kolundan da uurat-mış çocuun aardına da demiş: “Git sän da onunnan bilä”. Çıkmışlar çocuknan kız, gitmişlär, yapmış, çocuk bir bordey kırın birindä da yaşamışlar. Bir gün vermiş kız kocasına bir fistan, gitsin da satsın da parasınnan alsın bir çift öküz. Almış çocuk fistanı, gitmiş panayıra. Gelmiş bir boyar, sormuş: “Ne paası bu fistanın?” O da demiş: “Bir çift öküz”. Almış boyar ona bir çift öküz da bakmış näpacek o öküzlärnän. Almış öküzleri, çeketmiş. Boyar da yıraktan yıraa ardına bakarmış. Karşılaşmış arabacıylan, ara-ba götürümüş panayıra. Demiş: “Diiş-mämisin bu arabayı öküznän?” Arabacı demiş: “Diişirim”. Almış arabayı, gitmiş ileri. Karşılamış bir adam keçiynän, da demiş: “Diişmämisin o keçiyi arabaynan?” Diişmiş onunnan da almış keçiyi, gider ileri. Karşılaşmış bir çingenäylän, bir keser elindä gidärmiş. Demiş: “Diişmämisin o keseri keçiynän?” Diişmiş, almış keseri, gidärmiş, görmüş bir sürü ördek uçarmış su üstündä, salmış birinä kesernän urmaa, düşmüş keser su içinä. Çıkmış boyar önünä da demiş: “Näptın sän?” O da demiş: “Neiçin?” Boyar demiş: “Öküzleri verdin bir arabaya, arabayı verdin bir keçiya, keçiyi verdin bir keserä, keseri da attın su içinä, o karı ne deyecek sana?” O da demiş: “Her karı däärsa bana bişey, bän sana esir olurum karıynan diveç”. Boyar da demiş: “Her o sana bişey demäsa, bän sana vereyim varlıımı dübüdüz”. Gitmiş boyar ileri, saklanmış da baksın, çekişecek mi? Gelmiş çocuk evä, karı sormuş: “Nası, sattın mı fistanı?” O da demiş: “Sattım da aldım bir çift öküz”. Karı demiş: “İi oldu da aldın öküz”. O genä demiş: “Öküzleri verdim, aldım bir araba”. Karı demiş: “Bari bir arabamız var”. Adam demiş: “Arabayı verdim da aldım bir keçi, keçiyi verdim da aldım bir keser, keseri da attım su içinä”. Karı demiş: “Sän saa ol, genä kazanırsın”. Boyar hep seslemiş, sora çaarmış çocuu da vermiş varlıını da çocuk zenginnemiş.




BÖLÜM: Nağıl,

Parsylardy oısyratqan Tomırıs

+0 BƏYƏN

Parsylardy oısyratqan Tomırıs

 Tumar [Tomırıs] bul shaıqastyń sheshýshi bolatynyn bilgen. Ol salqynqandylyqpen urys taktıkasynyń egjeı-tegjeılerin josparlap otyr. О́ziniń áskerı kıimin kıip, qolyna qarý alyp, qanatty qar barysynyń rýhyn shaqyryp, ekpindep basyp, kıiz úıden tysqa shyqty. Syrtta ony qalyń áskeri kútip otyrǵan. Soǵys júrgizýge qabiletti barlyq taıpalastary bul sheshýshi aıqasqa attanǵaly otyr. Bári de jeńiske jetkenine senimdi...

 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Dəstan,

Sıykırduu sаkа

+0 BƏYƏN
 

Sıykırduu sаkа

 İlgеri- ilgеri miñ kоyluu kişi mеnеn cüz kоyluu kişi kоşunа cаşаyt. Kоylоrun bаldаrı kаytаrıp cüröt.

 Kündördün bir künündö miñ kоy kаytаrgаn bаlа mеnеn cüz kоy kаytаrgаn bаlа kоylоrun еki bölök cаyıp kоyup, çükö оynоşоt. Kеçkе оynоp, cüz kоyluu bаlа çükösün büt utturup, bir sаkаsı еlе kаlаt. Оşоndо gаnа kаytаrgаn kоyu еsinе tüşüp, kоylоrunа kеlsе, bааrın kаrışkır kırıp kеtiptir.

 Üyünö bаrgаndаn kоrkup, bаlа bir üñkürgö tünöyt. Kursаgı аç, içеrgе tаmаk cоk, kоyu kırılıp, çükösün utturup, içi küyüp uktаy аlbаy kоyоt. Оşоndо sаkаsın kоlunа аlıp: “Sаkаm, sеn dа cаkşı kоnbоy kоyduñ, mеn dа cаkşı оynоy аlbаdım. Çükömdü utturgаnım аz kеlgеnsip, kоylоrdu kаrışkır kırıp kеtkеnin kаrаçı. Еmi kаntip cаn sаktаybız? Еt, mаy, süt, kiyim-kеçеkti kаydаn tаbаbız? Аtаñdın körü аy, kаyrа cüz kоyluu bоlsоk, çükö оynоgоndu kоyup, cаkşılаp kаytаrıp cürör еlеm”,-dеp köz cаşın sаkаsınа tаmçılаtаt. Оşеntip sаnааrkаp cаtıp uktаp kеtеt.

 Еrtеñ mеnеn еrtе оygоnup, bаlа öz közünö özü işеnbеyt. Tеgеrеtе kоylоru cuuşаp cаtаt. Bаlа süyünüp, kоylоrun аydаp üyünö kеlеt. Birоk kеçее bоlgоn оkuyanı аtа-еnеsinе аytpаyt.

 Dаgı kоy cаyıp çıkkаndа kеçее kоylоrun kаrışkır kırıp kеtkеnin, uktаp kаlsа, kоylоru cuuşаp cаtkаnın miñ kоyluu bаlаgа аytıp bеrеt. Miñ kоyluu bаlа ukkаnın аtаsınа аytаt.

 Miñ kоyluu kişi sıykırdın bааrı cüz kоyluu bаlаnın sаkаsındа еkеnin bilip, dаgı bаyıgısı kеlеt, dа, öz bаlаsınа: “Tigi cоldоş bаlаñdın sаkаsın büt çüköñdü bеrsеñ dа, bir kоygо sаtıp аlsаñ dа аlıp kеl”,-dеyt. Еrtеsi bаlа büt çükösün bir sаkаgа аlmаşıp, аtаsınа аlıp kеlip bеrеt. Sаkаnı kоlunа аlıp, bаlаsı еköö «Miñ kоyubuz еki miñ bоlsо еkеn, еldin bааrınаn bаy bоlsоk еkеn, аylаnаyın sаkа, tilеgibizdi bеrе kör» ,-dеp tilеp, еköö tеñ tаñ аtkаnçа kоylоr kаntip köböyör еkеn dеp tirmiyip kаrаp turаt.

 Аñgıçа tаñ dа аtаt. Kоrооgо kеlip, kоylоrun kаrаsа, miñ kоyuunun biri dа kаlbаy kırılıp kаlgаnın köröt. Оşоndо аçuusu kеlip, sаkаnı оtkо ırgıtаt. Sаkа оtkо tüşör zаmаt cаrk еtip cаlın çıgıp, cаlındın аrаsınаn оn еki müyüzdüü bugu çıgıp, tоkоygо çurkаp kеtеt.




BÖLÜM: Nağıl,

Keloğlan ve Yedi Başlı Dev

+0 BƏYƏN

Keloğlan ve Yedi Başlı Dev

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, Keloğlan adında genç bir çocuk yaşarmış.

Evde oturarak günlerini geçiren Keloğlan, bu halinden şikayetçi değilmiş. Annesi artık onun tembelliğine dayanamamış ve açmış ağzını yummuş gözünü:

-Yeter artık Keloğlan, Tarlada ben çalışırım, tavuklara ben bakarım, ineklere ben bakarım, evi ben temizlerim, yemekleri ben pişiririm, her işi ben yapıyorum sen yan gelip yatıyorsun, demiş.

Keloğlan, annesi söylenip dururken kendisi kılını bile kımıldatmamış. Onun ne söylediğine bile aldırış etmeden yine yan gelip yatmaya devam etmiş. Aklı bir karış havada derler ya, Keloğlan’ın aklıda öyle bir karış havada, hayaller aleminde dolaşıp duruyormuş.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

BEREMENLI SAZANDALAR

+0 BƏYƏN

 

BEREMENLI SAZANDALAR

Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym zamanda bir degirmençi bar eken. Degirmençiniň bir eşegi bar eken. Ol duşbi hem güýçlümişin. Eşek bütin ömrüni arkasynda agyr unly haltalary daşap, degirmende işlap geçiripdir. Indi bolsa janawer garrapdyr. Hojaýyny eşegiň güýçden galyp, işe ýaramaýanyny görüp, ony aç saklapdyr. Ýagdaýy gün-günden erbetleşensoň, eşek eýesin-den gaçyp gidýär.

Eşek: "Indi nirä giderkäm? Men bir sandan galan ahyry" diyip, gama batýar. Soňra bolsa: "Gel, gowusy, men Bremen şäherine gidip, ol ýerde şäher sazandasy bolaýyn" diýen netijä gelýär.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

AÇKÖZ HAN

+0 BƏYƏN

QIRIMTATAR HALQ MASALLARI

AÇKÖZ HAN
Zaman-zaman ekende, zamanlar yaman ekende, qaplı-quplu baqalar qanatlanğan uçmağa, deñizdeki balıqlar kira tutqan köçmege. Şu zamanda hanlar biri-birinen talaşqan, halqqa amanlıq bermegenler… Qıpçaq ülkesiniñ şu der vaqtında Eski Qırım Aslan degen han olğan. O handan da aqıllı han olmağan. O, bütün aqlını baylıq arttırmağa sarf etken. Niyetine irişip, baylığınen namlı, qudretinen şanlı olğan. Dünyada bir minmiz şey yüzüm qurusı olsa, onıñ da tübünde çöp bar, deyler. Aslan hannıñ da baş mini – açközlügi eken.
Bizim qartlar ta o zamanda: “Qanaat qarın açırmaz” dep aytqanlar amma, Aslan-han zenginligine qanaat etmegen. Onıñ mermer taştan yasalğan pek ziynetli kökke aralaş kök Sarayı bar eken. Areminde yüz apayınen eki yüz de cariyesi bar eken. O peri qızlarğa kezmek içün gül bağçalar, çet memleketlerden kelgen bazirgânlar içün kervan sarayları, qavehaneler, musafirhaneler ve medrese em de ilmiy ocaqları bar eken.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Nağıl,

گچینِم اؤز آیاغیندان آسارلار، قوْینام

+0 BƏYƏN

گچینِم اؤز آیاغیندان آسارلار، قوْینام 
بأهلیلی دانانینگ اینیسی هارۇن رشیت اۇلی پاتیشا اکن. اوْل اؤز آغاسی بأهلیلی دانانی یانینا چاغیریپ: 
- آی، بأهلیلی، سن بۇ دیواناچیلیق-گدایچیلیغینگدان ال چک، اینه، سانگا خازینا، نأمه گرک بوْلسا گؤتر - دیین. 
اوْندا بأهلیلی دانا: 
- آی، پاتیشا، بیز هر نیچیک آغا-اینم بوْلساق، سنینگ پاتیشالیق بیلن قازانان مالی-دۆنیأنگدن چیگیت یالی زات درکار دأل، سن یؤنه منی اؤز گۆنۆمه قوْی - دیییپدیر-ده، اؤزۆنینگ ویرانا هوْولۇسینا اؤتأگیدیپدیر. بأهلیلی دانانینگ هوْولۇسی هارۇن رشیت پاتیشانینگ کؤشگۆنه یاقین اکن. هارۇن رشیت هر گۆن تاغتیندا اوْتۇران واغتیندا بأهلیلی دانانینگ آهی-حاسرات بیلن دادی-پریات ادیپ آغلایان غاملی سسینی اشیدر اکن.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Hekayə,

Geçinem öz aýagyndan asarlar, goýnam

+0 BƏYƏN

 

Geçinem öz aýagyndan asarlar, goýnam




Bählili dananyň inisi Harun Reşit uly patyşa eken. Ol öz agasy Bählili danany ýanyna çagyryp:

- Aý, Bählili, sen bu diwanaçylyk-gedaýçylygyňdan el çek, ine, saňa hazyna, näme gerek bolsa göter - diýen.
Onda Bählili dana:
- Aý, patyşa, biz her niçik aga-inem bolsak, seniň patyşalyk bilen gazanan maly-dünýäňden çigit ýaly zat derkar däl, sen ýöne meni öz günüme goý - diýipdir-de, özüniň weýrana howlusyna ötägidipdir. Bählili dananyň howlusy Harun Reşit patyşanyň köşgüne ýakyn eken. Harun Reşit her gün tagtynda oturan wagtynda Bählili dananyň ahy-hasrat bilen dady-perýat edip aglaýan gamly sesini eşider eken.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM: Hekayə,