TÜRK BALASI

TÜRK DÜNYASI UŞAQ ƏDƏBİYYATI

جاندان گئچن اکینچی

+0 BƏYƏN


جاندان گئچن اکینچی

(فارسجادان تورکجه یه چئویرن: قدرت ابوالحسنی سهلان)

پاییزین سویوخ گونلرینین بیرینین گون باتان چاغی ایدی. گونش آذربایجان کندلرینین بیرینین قارلی داغلارینین آرخاسیندا باتمیشدی. اکینچیلرین گونده کی ایشلری قورتولموشدو. ریزعلی ده ایشدن ال چکمیشدی و اؤز کندینه قاییدیردی. او سویوخ و قارانلیق گئجه ده، بالاجا فانوسون تیترر ایشیغی اونون یولونو ایشیقلاندیریردی.

ریزعلی یاشایان کند دمیر یولونون یاخینلیغیندا ایدی. ریزعلی هر گئجه ائوینه چاتماق اوچون دمیر یولو قیراغیندان گئچیردی. او گئجه، بیردن قورخونج بیر گومبولتو سسی داغدان قوپدو. چوخلو داشلار داغدان تؤکولدو و دمیر یولونو باغلادی. ریزعلی بیلیردی کی، نئچه دقیقه یه جن، موسافیر داشییان قاطار اورا یئتیشه جک. اؤز-اؤزونه دوشوندو کی قاطار داش قوپبالاریلا چارپیشیرسا آشاساجاقدیر. بو دوشونجه دن برک-برک ایضطرابلی اولدو. بیلمیردی او اوجقار چؤلده نئجه قاطار سوروجوسونو خطردن بیلگیلی ائتسین. ائله بو حالدا، قاطارین فیشقیریق سسی داغ دالیسیندان ائشیدیلدی کی اونون یاخینلاشماسیندان خبر وئریردی.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Hekayə,

PİNƏÇİ MURADLA ŞAH

+0 BƏYƏN

PİNƏÇİ MURADLA ŞAH

 Biri varmış, biri yoxmuş, bir ədalətsiz padşah, bir də Murad adlı bir pinəçi varmış. Padşah keflə-damaqla, Murad da pinəçiliklə gün keçirirmiş. Günlərin bir günü padşah xalqın onun ədalətsizliyi barədə nə danışdığını bilmək fıkrinə düşdü. О vəziri ilə məsləhətləşib paltarını dəyişdi, əyninə köhnə libas geyib, çiyninə bir xurcun saldı. Əlinə də bir ağac alıb saraydan çıxdı. Şəhəri gəzib dolandı, axşam qaş qaralanda gəlib paytaxtın uzaq bir məhəlləsinə çatdı. Bir həyətin yanından keçəndə evdən gülmək səsi eşidib dayandı, fikirləşdi:

-Kim ola bilər ki, mənim dövrümdə ucadan gülsün? Qapını döydü.

Həyətdən bir səs gəldi:

-Kimdi?

Padşah cavab verdi:

-Qərib bir qonağam, şəhərə təzə gəlmişəm, yatmağa yerim yoxdur, bir gecəliyə məni qonaq saxlayın.

Ev yiyəsi dedi:

-Mənim qapım da, kasıb süfrəm də həmişə qonaq üzünə açıqdır. Bir qonağım var, qoy olsun iki.

Ev yiyəsi qapını açdı, qonağı hörmətlə qəbul etdi, otağına aparıb dedi:

-Qonaq qardaş, yoldan gəlmisən, əl-üzünü yu, yorğıunluğun çıxsın.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Məlikməmməd nağılı

+0 BƏYƏN

Məlikməmməd nağılı

 

Padşah hər gün səhər tezdən sübh açılan kimi durub gedərmiş bağa ki, almanı dərib yesin, amma görərmiş ki, alma dərilib. Kor-peşman geri qayıdarmış. Bir gün belə, beş gün belə, axırda padşah təngə gəlib böyük oğlunu yanına çağırdı. Oğul atasının qulluğuna gələn kimi baş endirib dedi:

-Ata, sənə fəda olum, mənə görə nə qulluq? Atası dedi:

-Belə də iş olar? Mən padşah ola-ola bağımdakı almaya həsrət qalam, heç ondan yeməyəm?! Gərək nə təhər olsa, almanı oğurlayanı tutasan ki, tənbeh oluna.

Oğlan atasının əlindən öpüb çıxdı, dava libasını geyinib, oxkamanını götürüb, bağa getdi

Oğlan bir saat gözlədi, iki saat gözlədi, sübh - alma yetişən vaxt yuxu onu tutdu. Bir zaman ayılıb gördü ki, alma ağacda yoxdu - dərilibdi. Padşahın böyük oğlu kor-peşman evə qayıtdı.

O-biri gün padşah ortancıl oğlunu yanına çağırıb dedi:

-Belə də iş olar? Mən özüm padşah ola-ola bağımdakı almaya həsrət qalam, heç ondan yeməyəm?! Gərək nə təhər olsa, alma oğurlayanı tutasan ki, tənbeh oluna.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Aman Oğlum

+0 BƏYƏN


İSMAİL QASPİRALI

İsmail Bey Gaspıralı  

Aman Oğlum

Aman,  oğlum, satma sakın, elindeki toprağı,
Anan kibi seni besler bereketli kucağı.
Piçen, arpa, aş istemez, verir sana bunları,
Sefil rezil olma sakın, satıp ana toprağı.

Yediklerin, içtiklerin ep bu topraktan kele,
Cebindeki akçaları sana bu toprak vere,
Alma, armut, arpa boğday, bağ ve bostan cumlesi-
Toprağın verdigi baylık... satma sakın, toprağı...

Onu bilip, sevmelisin çayır ile bağçayı,
Akça suvdur akar kiter, bitirirsin akçayı.
Bağça kitti, akça bitti, ne olur senin alın?
Aman oğlum, topla akça, geri kaytar bağçayı.

Bak, senin bir çayırın bar... Ne güzeldir çokrağı,
Şırıl, şırıl kele suvu, yarıp kara toprağı.
Lanet ider sana çokrak, satma sakın çayırı,
Eger satsan, çevirirsin  fenaya sen hayırı.

Saç tarlaya arpa, boğday, işle, bekle tarlayı,
Bir saçarsın- on alırsın, unutmayıp Hudayı,
Bir çuval boğdaya karşı, altın kumüş verirler,
Kereklerin er neyse- bunlar ile kelirler,

Aman oğlum, satma sakın, elindeki toprağı,
Anan kibi seni besler,  bereketli kucağı
Piçen, arpa, aş istemez, verir sana bunları,
Sefil rezil olma sakın, satıp ana toprağı.

 




BÖLÜM : Şeir,

HATƏM VƏ QOYUN DƏRİSİNƏ GİRMİŞ QURD

+0 BƏYƏN

HATƏM VƏ QOYUN DƏRİSİNƏ GİRMİŞ QURD

    Biri var idi, biri yox idi, Hatəm adlı bir cavan oğlan var idi. O, anası ilə birlikdə yaşayırdı. Hatəmin bir iti, bir keçisi, bir toyuğu var idi. Bütün ili hər gün toyuq bir yumurta, keçi də bir sərnic süd verirdi. Bu südlə yumurta ana-balanı el-elə, baş-başa dolandırırdı. Hatəm toyuğa sarı buğda, keçiyə qara yonca, itə isə san fətir yedirirdi.

Keçi hər il dörd dişi bala doğurdu. Amma onun balaları böyüyüb ərsəyə çatan kimi qurd oğurlayıb yeyirdi. Yazıq keçi həmişə gözünün yaşını axıdıb bala üzünə həsrət qalırdı. Hatəm nə qədər çalışırdısa da qurdu tapa bilmirdi. Keçinin bir qoyun bacılığı var idi. Hər gün otlağa gedəndə bacılığı onun yanına gəlib qəmini dağıdırdı. Keçi gününü bu bacılığı ilə keçirirdi. Günlərin bir günü keçi yenə otlağa çıxmışdı. Bir göy çəmənlikdə otlayırdı. İt də önun yanında idi. Bir de gördü budu, bacılığı ağlaya-ağlaya gelir. Keçi soruşdu:

-    Qoyun bacı, söylə görüm niyə ağlayırsan?

Qoyun dedi:

-    Ağlamayım, ne eləyim? Bircə madar balam var idi. Onu da bu gece qurd apardı!



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

جیک جیک خانیم

+0 BƏYƏN
جیک جیک خانیم 

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، بیر سئرچه وار ایدی. آدی جیک-جیک خانیم ایدی. بیر گون جیک-جیک خانیم بو قاراتیکان کولوندان، او بیرینه قونوب جیک-جیک ائله ییردی.   

  بیردن جیک-جیک خانیمین آیاغینا تیکان باتدی، نه قدر اللشدی، چیخارا بیلمه دی. گؤزلری نین یاشینی تؤکوب آغلاماغا باشلادی.  

  قاری ننه اونو گؤروب سوروشدو:  

  -آی جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، مزه لی خانیم، نییه آغلاییرسان؟  

  جیک-جیک خانیم آغلایا-آغلایا قاری ننه یه جاواب وئردی:  

  -آی قاری ننه، آیاغیما تیکان باتیب، قاناییب، گل چیخارت!  

  قاری ننه جیک-جیک خانیمین آیاغیندان تیکانی چیخاریب تندیره آتدی.  

  جیک-جیک خانیمین کئفی دورولدو. بیر او یانا، بیر بو یانا اوچوب دئدی:  

  -قاری ننه، منیم تیکانیمی قایتار!  

  قاری ننه دئدی:  

  -هارادان آلیم، آتدیم تندیره، یاندی.  

  جیک-جیک خانیم دئدی:  

  -منه نه بورج، تیکانیمی وئر! وئرمه سه ن، چؤرگینی گؤتوروب قاچارام.  

  قاری ننه گولدو. 


آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

حسن و زهره‌

+0 BƏYƏN

حسن و زهره‌

      بیر بار اېکن، بیر یۉق اېکن، قدیم زمانده بیر پاده‌چی چال بیلن کمپیر بار اېکن. اولر‌‌‌‌‌نینگ نصیبه‌، گولبهار و زلفیه دېگن اوچ قیزی بۉله‌ر اېکن. آیدن آی، ییلدن ییل اۉتیبدی، قیزلر‌‌‌‌نینگ بۉیی یېتیبدی. نصیبه‌ ییگیرمه‌ بیرگه‌، گولبهار اۉن تۉقّیزگه، زلفیه اۉن سکّیزگه کیریبدی.

   چال-کمپیر قیزلریگه ساوچی کېلمه‌گنی اوچون کېچه-یو کوندوز خفه‌ بۉلیب یوریشیبدی. کونلردن بیر کونی چال کمپیرگه قره‌ب:

- قریگن چاغیمیزده جوده‌ قیین احوالده قالدیک، بو اوچ قیز اۉغیل بۉلگنده بیزنی باقردی. هېچ بۉلمه‌سه‌ بولرگه ساوچی کېلسه هم میلی اېدی، او هم یۉق، — دېب زارلنیبدی.

کمپیر چالگه جوابه‌ن:

— بیز‌نینگ کسبیمیز قشّاق پاده‌چیلیک بۉلگنیدن کېین قیزلریمیزنی کیم هم آله‌ر اېدی؟ —  دېبدی. چال اۉیلب توریب، کمپیرگه بونده‌ی دېبدی:

— بیر مصلحت بار، قیزلریمیزنی اۉزیمیزگه اۉخشه‌گن کمبغلگه بېرسه‌ک دېیمن. اگر اولر معقول تاپسه، یېنگیل-اېلپی تۉی قیلیب، قیزیمیزنی بېره‌یلیک! چال‌‌‌‌‌نینگ بو مصلحتی کمپیرگه معقول توشیبدی.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

Hasan va Zuhra

+0 BƏYƏN

Hasan va Zuhra

 Bir bor ekan, bir yo‘q ekan, qadim zamonda bir podachi chol bilan kampir bor ekan.

Ularning Nasiba, Gulbahor va Zulfiya degan uch qizi bo‘lar ekan.

Oydan oy, yildan yil o‘tibdi, qizlarning bo‘yi yetibdi. Nasiba yigirma birga, Gulbahor o‘n to‘qqizga, Zulfiya o‘n sakkizga kiribdi.

Chol-kampir qizlariga sovchi kelmagani uchun kecha-yu kunduz xafa bo‘lib yurishibdi.

Kunlardan bir kuni chol kampirga qarab:

— Qarigan chog‘imizda juda qiyin ahvolda qoldik, bu uch qiz o‘g‘il bo‘lganda bizni boqardi. Hech bo‘lmasa bularga sovchi kelsa ham mayli edi, u ham yo‘q, — deb zorlanibdi.

Kampir cholga javoban:

— Bizning kasbimiz qashshoq podachilik bo‘lganidan keyin qizlarimizni kim ham olar edi? —  debdi. Chol o‘ylab turib, kampirga bunday debdi:

— Bir maslahat bor, qizlarimizni o‘zimizga o‘xshagan kambag‘alga bersak deyman. Agar ular ma’qul topsa, yengil-elpi to‘y qilib, qizimizni beraylik!

Cholning bu maslahati kampirga ma’qul tushibdi.



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,

شنگول، شونگول، منگول - میکاییل مشفیق

+0 BƏYƏN
شنگول، شونگول، منگول
میکاییل مشفیق   

  بیری وارمیش، بیری یوخموش،   
  مظلوملارین دردی چوخموش.   
  ساققالی بیر کئچی وارمیش،   
  گزدیگی یئر قایالارمیش.   
  داغدان-داغا آتلاناراق،   
  هر زحمته قاتلاناراق   
  یاشارمیش اؤز امگیله،   
  باشقاسی نین کؤمگیله   
  دولانماقدان اوتانارمیش،   
  اونون اوچ یاوروسو وارمیش:   
  بیری شنگول، بیری شونگول،   
  بیری ده بالاجا منگول.  



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl, Şeir,

شنگولوم، شونگولوم، منگولوم

+0 BƏYƏN

 

آذربایجان خالق ناغیلی:  

شنگولوم، شونگولوم، منگولوم

 بیری وارمیش، بیری یوخموش، بیر کئچی وارمیش. کئچی‌نین اوچ بالاسی وارمیش. بیری‌نین آدی شنگولوم، بیری‌نین آدی شونگولوم، او بیری‌نین ده آدی منگولوم. 

  بو کئچی هر گون گئدیب مئشه ده و چؤلده اوتلایار، گئری قاییداندا بوینوزوندا اوت، آغزیندا سو، دؤشلرینده سود گتیررمیش. آستانادا دایانیب قاپینی دؤیرمیش، شنگولوم، شونگولوم، منگولوم آتیلا-آتیلا، دینگیلده‌یه-دینگیلده‌یه قاپی‌نین دالینا گلیب سوروشارمیش: 

  -کیمدیر؟ 

  کئچی ده جاواب وئررمیش: 

  -شنگولوم، شونگولوم، منگولوم! 

  آچین قاپینی، من گلیم! 

  آغزیمدا سو گتیرمیشم، 

  دؤشومده سود گتیرمیشم، 

  بوینوموزدا اوت گتیرمیشم. 



آردینی اوخو/Ardını oxu

BÖLÜM : Nağıl,